Polityka - nr 51 (2483) z dnia 2004-12-18; s. 80-82

Nauka / Choroba prawdomówności

Krystyna Grażyńska

Niepełnosprytni

Jedną z odmian autyzmu jest Zespół Aspergera (ZA). Ludzie nim dotknięci są do bólu uczciwi, prawdomówni, dosłowni. I bardzo samotni. Wegetują na rentach, co jest nie tylko nieszczęściem dla nich, ale też zupełnie niepotrzebnym obciążeniem budżetu państwa.

Pani jest gruba – oznajmia Marysia, witając się z koleżanką swojej matki. Charlie w lustrze w windzie dostrzega odstający kosmyk swoich włosów. Czy mógłby mi pan pożyczyć grzebień? – zwraca się uprzejmie do współpasażera. W przedziale kolejowym matka podaje dziecku obraną mandarynkę. Siedzący obok nastolatek grzecznie pyta: – A ja też mógłbym się poczęstować?

Pytamy kogoś, czy może podać sól i słyszymy: – Mogę. Ale soli nie dostaniemy. Odpowiedź jest dosłowna.

Tak właśnie mogą zachowywać się ludzie z Zespołem Aspergera.

Dziwne dzieci

Hans Asperger, wiedeński psychiatra, opisał tego rodzaju zachowania na początku lat 40. XX w. Nazwał to psychopatią autystyczną. W tym samym mniej więcej czasie w Stanach Zjednoczonych Leo Kanner zdefiniował autyzm wczesnodziecięcy. Dziś przyjmuje się, że Zespół Aspergera to jedno z wielu zaburzeń autystycznych.

– To takie osoby, których IQ jest w normie, których mowa prawidłowo rozwinęła się do trzeciego roku życia, lecz które mają problemy z przystosowaniem społecznym – mówi Renata Stefańska-Klar, dr psychologii, wykładowca na Uniwersytecie Śląskim. Prowadzi internetowy portal autyzm.pl. Nocami odpowiada na sążniste maile zrozpaczonych rodziców.

Olek w szkole na pytanie, co nam daje gęś, odpowiedział: – Nic, bo nie ma rączek. A według nauczycielki powinien powiedzieć, że pióra i mięso.

Marysia po urodzeniu otrzymała 10 punktów Apgara (noworodkowi przyznaje się takie punkty w skali 1–10, określające stan zdrowia). Chodzić zaczęła w niespełna 11 miesięcy, mówić niedługo potem. Chcesz jeść? – pytała mama. – Chcesz – odpowiadała Marysia. Marysia uczy się obecnie na pamięć wierszyków, podskakuje niezgrabnie i recytuje monotonnym głosem. Czyta sprawnie również tekst do góry nogami, a nawet w lustrzanym odbiciu.

Dzieci z Zespołem Aspergera miewają niezwykłe umiejętności. W portalu autyzm.pl opiekunka pracująca w Anglii opisała, jak anglojęzyczne dziecko bezbłędnie powtórzyło czytany mu po polsku wiersz. Niektóre potrafią błyskawicznie dokonywać skomplikowanych obliczeń matematycznych, odpowiedzą bez namysłu na pytanie, jaki był dzień tygodnia na przykład 1 grudnia trzysta lat temu, inne natychmiast wyliczają liczby pierwsze. Ale bywa, że nie potrafią policzyć, ile im się należy reszty w sklepie.

Aspergerowcy z powodu swoich zachowań często uchodzą po prostu za osoby źle wychowane. Nie potrafią mówić o swoich uczuciach, choć doskonale czują, co się wokół nich dzieje. Ich intuicja bywa bardzo rozwinięta, ale nie umieją wyrazić słowami swoich potrzeb. Gdy im coś nie pasuje, miewają ataki złości. Takich zaburzeń jak Zespół Aspergera się nie leczy. Można je rehabilitować, łagodzić środkami farmakologicznymi ich objawy, ale zaburzenie to jest na ogół czymś trwałym.

Nadwrażliwi prawomózgowcy

Dr Michał Wroniszewski, psychiatra, od kilkunastu lat prowadzi fundację Synapsis. To jedna z pierwszych placówek, które zajęły się w Polsce dziećmi dotkniętymi autyzmem: – Największym ich problemem jest niemożność rozwiązania zadań tekstowych z matematyki, niezdolność do abstrakcyjnego myślenia, co ujawnia się w szkole. Wiele z tych osób przetwarza informacje nie werbalnie, lecz obrazowo. Dr Wroniszewski przywołuje przykład znanej amerykańskiej autystki Temple Grandin, dziś już 57-letniej profesor weterynarii, która w swoich publikacjach opisywała, jak musiała nauczyć się przekładać swoje obrazowe myślenie na myślenia słowami oraz radzić z emocjami i doznaniami zmysłowymi.

Bo osoby dotknięte ZA (i w ogóle autystyczne) mają często wyostrzone zmysły: dotyk, węch, słuch. Niektóre dźwięki dla autysty są nadzwyczajnie przyjemne, inne sprawiają mu niemal fizyczny ból. Na szkoleniu dla rodziców w ośrodku Scolar (prywatna przychodnia dla młodzieży i dorosłych z ZA w Warszawie) terapeutki włączały na cały regulator muzykę. Potem usiłowały czytać coraz głośniej i głośniej. Gdy rodzice zatykali uszy albo wyskakiwali z sali, terapeutki mówiły: – Tak wasze dzieci mogą odbierać zupełnie neutralne – wydawałoby się – dźwięki.

Są hipotezy, że dzieci z Zespołem Aspergera, podobnie jak te z innymi odmianami autyzmu, mają uszkodzone mózgi. Albo że ich mózgi mają inną niż powszechna strukturę. Jest też pogląd, że u dzieci z ZA ośrodek mowy wykształcił się w prawej półkuli, a nie, jak to zwykle bywa, w lewej. – Dziecko, które posługuje się mową pochodzącą z prawej półkuli, może układać zdania ze słów niczym puzzle. I może zdarzyć się – jak w puzzlach – że kawałek pasuje do układanki, choć jest z innego obrazka – mówi ...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]

Tagi

choroby, autyzm, Zespół Aspergera, ZA, Zespół Aspergera, prawdomówność