POLITYKA

Piątek, 24 marca 2017

Polityka - nr 5 (5) z dnia 2016-05-11; Ja My Oni. Poradnik Psychologiczny Polityki. Tom 22. Dusza i ciało; s. 54-57

Presje i pędy

Grzegorz Gustaw

Obraz genów z igły

Co o człowieku mówią tatuaże i kolczyki

Pierwszy znany jegomość mogący poszczycić się tatuażami w liczbie aż 61 to Ötzi (zwany również człowiekiem lodu), datowany na ok. 3300 r. p.n.e. Najprawdopodobniej jednak powstały one jako skutek uboczny akupunktury, a nie były celem samym w sobie. Inaczej było w przypadku osobnika żyjącego później od Ötziego na terytorium Peru. Jego dłonie, ramiona i niższe partie nóg ozdobione są ptakami, gadami i innymi symbolami.

Niechęć do surowości

Tatuaż to znak graficzny powstały w wyniku wprowadzenia do skóry właściwej barwnika. Kolczykowanie – z ang. piercing – polega na przekłuwaniu skóry, tkanki podskórnej lub tkanki chrzęstnej, a następnie umieszczaniu w powstałym kanale biżuterii. Oba sposoby modyfikacji ciała były standardową praktyką w społecznościach plemiennych. Przetrwanie dużego natężenia bólu, który się z nimi wiąże, stanowiło świadectwo przejścia w dorosłość. Rzadsze było ozdabianie miejsc intymnych, głównie ze względu na ryzyko związane z ingerencją w te mocno ukrwione okolice. Wyjątek stanowią mężczyźni z niektórych plemion występujących na Borneo, posiadający w żołędziach implanty z kości. W starożytnej Mezoameryce ornamentacja ciała była wykorzystywana jako rytuał przejścia w dorosłość – gdy ciała dziewcząt i chłopców zaczynały opowiadać historię ich gender i dorosłości, stawali się kobietami i mężczyznami. Skaryfikacja (nacinanie, rozdrapywanie skóry tak, by powstały swoiste wzory z jaśniejszej tkanki) do oznaczania ważnych wydarzeń życiowych, takich jak pierwsza miesiączka i małżeństwo u dziewcząt, a u chłopców pierwsze zwycięstwo w bitwie, używana jest dotąd w wielu kulturach afrykańskich.

Przedstawiciele plemienia Roro z Nowej Gwinei mogą poszczycić się niezwykle rozległymi tatuażami. Ich kult jest tam rozwinięty do tego stopnia, że osoby, które wykazują niedostatki w tym zakresie, określa się mianem surowych. Wytatuowanego mężczyznę zwie się zaś „wysmażonym mięsem”, co oznacza, że przekształcony doświadczeniem życiowym uzyskał nową tożsamość społeczną.

Członkowie rodzin królewskich Majów kolczykowali swoje języki i genitalia w ramach religijnych rytuałów. Indianie z plemion Mandan i Lakota poddawali się rytuałom podwieszania ciała za kolczyki umieszczone w klatce piersiowej, aby osiągnąć zmieniony stan świadomości.

Mama z Polinezji

Moda na ozdabianie ciała w Europie rozpoczęła się w XVIII w. w efekcie kolonizacji odległych wysp – Borneo, Filipin, Nowej Zelandii i Nowej Gwinei. Marynarze brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej napotkali tam wytatuowane i wykolczykowane ludy. Przed końcem 1784 r. załogi statków morskich zaczęły przywozić tatuaże wykonane w Polinezji.

Z początku ekspansja tego rodzaju modyfikacji ciała nie była zbyt gwałtowna, ze względu na powolność i bolesność ręcznych zabiegów polegających na wielokrotnym nakłuwaniu skóry za pomocą igły. Te niedogodności ograniczył Samuel O’Reilly, tworząc w 1890 r. pierwszą maszynę do tatuowania.

Czas pomiędzy I i II wojną światową uchodzi za złotą erę tatuowania ze względu na boom na tatuaże wśród wojskowych. Preferowali oni motywy patriotyczne oraz imiona ukochanych kobiet. Tatuaż z imieniem dziewczyny lub żony pokazywał innym kobietom, że są zaangażowani w monogamiczny związek, a słowo „mama” podkreślało synowski szacunek.

Tatuaże były popularne również wśród przedstawicieli subkultur, które stanowią militarną antytezę – hipisów z lat 60. (ulubione motywy tej grupy to: zespoły muzyczne, pacyfa, liście marihuany i psychodeliczne grzyby) oraz motocyklistów (czaszki, emblematy Harley-Davidson oraz antyspołeczne hasła).

Lata 70. to czas, na który przypadł rozkwit wielu ruchów kulturowych, takich jak druga fala feminizmu, ruch gejowski, subkultura punków. Każdy z nich dołożył swoją cegiełkę do upowszechnienia ornamentacji ciała.

Początkowo profesjonaliści, którzy podejmowali się tatuowania kobiet, wymagali, aby miały ukończone 21 lat, były zamężne (co miały potwierdzić poprzez okazanie stosownego dokumentu), a ich mąż miał być przy tym obecny (z oczywistych względów zwolnione były z tego lesbijki, choć im często w ogóle odmawiano świadczenia usług ze względu na stygmatyzację społeczną tej grupy ze strony istotnej grupy klientów, czyli wojskowych).

W latach 80. tatuowanie lub kolczykowanie ciała w określony sposób, noszenie skórzanych kurtek, niegdyś zastrzeżone dla subkultury punków, przeniknęły do głównego nurtu. W 1997 r. zaakceptowano udział w wyborach Miss Ameryki dziewczyny posiadającej kolczyk w pępku. Wyposażyła się w niego nawet ikona popu Britney Spears, a członkowie popularnych boysbandów z ...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]