POLITYKA

Poniedziałek, 17 grudnia 2018

Polityka - nr 10 (10) z dnia 2018-07-11; Pomocnik Historyczny. 5/2018. 100 pytań na 10 lat historii Polski (1918-2018); s. 22

II RP

Wojciech Morawski

16. Jak gospodarka II RP przeszła wielki kryzys lat 30.?

Wielki kryzys lat 30. był skutkiem nierównowagi gospodarki światowej. Źródła jej zachwiania tkwiły w czasach I wojny światowej. Podejmowane w latach 20. próby powrotu do tradycyjnej, liberalnej polityki gospodarczej zakończyły się fiaskiem. Wyjątkowość wielkiego kryzysu polegała na dwóch jego cechach. Po pierwsze – głębokim załamaniu produkcji. Kryzysy XIX-wieczne przynosiły spadek produkcji rzędu 8–10 proc. Teraz nadszedł taki, który w najbardziej rozwiniętych krajach przyniósł spadek produkcji rzędu 40 proc. Po drugie – wystąpiły zjawiska, z którymi nie mógł sobie poradzić mechanizm rynkowy. Przyjrzyjmy się obu tym okolicznościom.

Bezpośrednio przed wybuchem kryzysu uważano, że problemy nadprodukcji należą do przeszłości. Nadzieje takie wiązano z monopolizacją. Monopoliści we własnym interesie powinni przewidzieć groźbę nadprodukcji i zawczasu ograniczyć wytwarzanie, nie dopuszczając do spadku cen. Błąd takiego rozumowania polegał na tym, że eliminowano w ten sposób tylko jeden z objawów kryzysu – spadek cen. Działo się to jednak kosztem nasilenia innych objawów: spadku produkcji i wzrostu ...