POLITYKA

Poniedziałek, 27 maja 2019

Polityka - nr 12 (2697) z dnia 2009-03-21; s. 34-35

Ludzie i obyczaje

Ars moriendi: apel o godne umieranie

Poszanowanie życia – ten fundament człowieczego etosu – obowiązuje od początku do końca. Jednak nieodłączną częścią życia jest umieranie. I tak, jak człowiek ma prawo do godnego życia, tak również ma prawo do godnej śmierci. Jak zatem zapewnić mu godne umieranie? Ta kwestia ma wiele aspektów. Dziś jednak nieuchronnie ogniskuje się w problemie pomocy w umieraniu. Dla ludzi wierzących, a nim jestem, nie ulega wątpliwości, że życie jest darem Bożym. Jednak akurat ludzie wierzący nie mogą też podważać faktu, że życie jest zadaniem danym od Boga, które człowiek powinien podejmować zgodnie z własną odpowiedzialnością, w miarę możności aż do końca.

Mój przyjaciel, wielki retoryk Walter Jens jeszcze żyje wśród nas, ale jest zamknięty we własnym świecie. Po raz pierwszy doświadczam czegoś takiego z bliska: straszliwe skutki obumierania kory mózgowej. Z tym tak kiedyś uduchowionym człowiekiem żaden kontakt nie jest już możliwy, najwyżej emocjonalny, bo uśmiecha się, gdy przynoszę mu jego ulubioną szwajcarską czekoladę.

W jego ...

Za zgodą prof. Hansa Künga, Szwajcara mieszkającego w Niemczech, jednego z najciekawszych współczesnych teologów katolickich, publikujemy jego apel na rzecz zmiany myślenia o pomocy nieuleczalnie chorym w godnym umieraniu.

W 1995 r. Küng opublikował książkę „o godnym umieraniu”, w której wysuwał prawne, polityczne, a przede wszystkim teologiczne argumenty na rzecz prawa do ułatwienia śmierci tym nieuleczalnie chorym, którzy wyraźnie tego sobie życzą. Współautorem był jego przyjaciel Walter Jens, profesor retoryki – jedno z liberalnych sumień bońskiej republiki.

W tych tygodniach książka ta ponownie stała się bestsellerem w związku z przypadkiem demencji jej współautora. Jens już niemal nie komunikuje się ze światem, ale w przebłyskach świadomości wyraźnie sygnalizuje, że chciałby umrzeć. Poza tym, 3 sierpnia 2006 r. – jeszcze przed atakiem choroby – oboje małżonkowie Jens podpisali oświadczenie, że w wypadku przewlekłej niemocy i niegodnej człowieka degradacji jakości życia proszą o medyczne ułatwienie godnej śmierci. Jednak prawo niemieckie – w odróżnieniu od szwajcarskiego, holenderskiego i belgijskiego – takiej pomocy zabrania.

Obecne wydanie tej książki, w którym do głosu dochodzą także lekarze i prawnicy, Hans Küng rozszerzył nie tylko o drukowany obok apel, ale i o szczegółową relację Inge Jens ze stanu choroby męża oraz o „Pomoc w umieraniu? 20 tez wyjaśniających to pojęcie”.

Występuje w nich na rzecz miłosiernej etyki umierania. Zwraca uwagę, że człowiek nieuleczalnie chory bardziej potrzebuje empatii i zrozumienia, niż sztucznego przedłużania funkcji biologicznych. Wykazuje, że człowiek zgodnie z chrześcijańską zasadą autonomicznej odpowiedzialności za swe życie ma również prawo decydowania o swej śmierci – co zresztą Biblia akceptuje, choćby w przypadku Samsona. Przykazanie „Nie zabijaj!” dosłownie znaczy „Nie morduj!”. Przerwanie życia jest morderstwem, gdy zostaje dokonane z niskich pobudek, podstępnie, przemocą i wbrew woli ofiary, również wtedy, gdy jest wynikiem tchórzostwa – na przykład samobójstwo bankruta. Nikomu nie można zabronić sięgnięcia po pomoc lekarza w przypadkach beznadziejnych, urągających godności człowieka. Argument watykańskiej Kongregacji Nauki i Wiary, że zgoda na eutanazję otworzyłaby tamę nadużyciom, nie sprawdza się w praktyce. Po wprowadzeniu w 1997 r. w amerykańskim stanie Oregon prawa do godnego umierania nic takiego nie nastąpiło. Organizacje pomagające chorym godnie zejść z tego świata bardzo wielu kandydatom odmawiają.

W Niemczech spór o nieuleczaną demencję przybrał w ostatnich tygodniach jeszcze inny charakter. Mianowicie syn Waltera Jensa wydał książkę o ojcu. Ale nie chodzi w niej o godne umieranie, lecz o niegodne życie. W jadowitym „Pożegnaniu z ojcem” Tilman Jens głosi tezę, że ojciec wpadł w demencję, gdy wyszło na jaw jego członkostwo w NSDAP. Znakomity retoryk i sztandarowy intelektualista lewicy rozchorował się, bo nie mógł znieść demontażu swego autorytetu moralnego. Lekarze i psycholodzy twierdzą, że to z medycznego punktu widzenia brednia. Ale w niemieckich sporach o niemiecką przeszłość chwyt zręczny. Jeśli nie Sterbehilfe – pomoc w przyjaznym umieraniu, to przynajmniej symboliczny Vatermord – zabójstwo ojca.

Adam Krzemiński

Hans Küng (ur. 1928 r. w Szwajcarii) – ksiądz, profesor teologii. Z nominacji papieża Jana XXIII był ekspertem Soboru Watykańskiego II (1962–1965). Jego krytyczne poglądy na kwestię nieomylności papieża, celibat duchownych oraz hierarchiczny charakter Kościoła katolickiego spowodowały, że w 1979 r. Kongregacja Nauki i Wiary odebrała mu prawo nauczania w imieniu Kościoła. W 2006 r. przyjął go Benedykt XVI.