POLITYKA

Niedziela, 25 sierpnia 2019

Polityka - nr 38 (2368) z dnia 2002-09-21; s. 74-75

Nauka / Języki

Mariusz Kunowicz

Bibo pivo

Dotychczas sądzono, że języki indoeuropejskie wędrowały po Euroazji poprzez podboje i migracje. Ale równie dobrze mógł to być skutek długoletnich kontaktów i wymiany doświadczeń, głównie w rolnictwie. Słowem: metoda pokojowa.

W 1783 r. sir Wiliama Jonesa, sędziego sądu najwyższego w Kalkucie, zainteresowały hymny Rygwedy – indyjskie poematy religijne spisane w starożytnym języku sanskryckim. Badając jego gramatykę Jones zauważył zadziwiające podobieństwo wyrazów i konstrukcji gramatycznych sanskrytu, łaciny i greki. „Tak silne – oznajmił trzy lata później na zebraniu Bengalskiego Towarzystwa Indyjskiego – że filolog badający te trzy języki nie może wątpić, że wszystkie pochodzą z tego samego źródła, prawdopodobnie już nieistniejącego”.

Mimo że od przemówienia Jonesa minęło 216 lat, jego poglądy nadal podziela większość językoznawców. Szybko zresztą odkryto, że te same więzy łączą prawie wszystkie nowoczesne języki Europy. Litewski agnis brzmi prawie tak samo jak polski ogień, łaciński ignis czy rosyjski agon. Co ważne, podobieństwo to nie zawsze da się wytłumaczyć sąsiedztwem lub wpływem łaciny – staroindyjska nazwa ognia (agnis) równie dobrze pasuje do tego zestawienia. Dlatego w 1813 r. angielski uczony Thomas Young po raz pierwszy użył terminu indoeuropejski w odniesieniu do grupy językó...