POLITYKA

Niedziela, 25 sierpnia 2019

Polityka - nr 6 (6) z dnia 2019-05-15; Ja My Oni. Poradnik Psychologiczny Polityki. Tom 34. Inteligencja; s. 8-13

Ja. O inteligencji poznawczej

Ewa Wilk

Bystrzy pojętni łebscy

Co wiemy (i czego nie wiemy) o ludzkiej świadomości, umyśle, inteligencji.

Inteligencja – jedna z najbardziej zagadkowych właściwości człowieka. Ma dziesiątki definicji i synonimów. Potocznych: błyskotliwość, bystrość, przenikliwość. Kolokwialnych: pomyślunek, smykałka, łeb do czegoś. W nauce nie jest definiowana jednoznacznie. I nie ma sprecyzowanego położenia na mapie pojęć, którymi operują dziś psychologia, neurobiologia, kogniwistyka, psychiatria, medycyna, wreszcie filozofia. Zderza się bądź zazębia z takimi konstruktami, jak świadomość, umysł czy myślenie.

Nie zastanawialibyśmy się nad inteligencją, gdyby nie świadomość

Rzecz jasna człowiek nigdy nie zastanawiałby się nad tym, czym inteligencja w istocie jest, jak powstała w trakcie ewolucji i dlaczego jedni z nas są inteligentniejsi od drugich, gdyby nie był obdarzony świadomością. Kłopot w tym, że dla badaczy i myślicieli wciąż jest ona jedną z najbardziej intrygujących zagadek. A ponieważ na pytania, co to właściwe jest i dlaczego ją mamy, nie znajdują oni satysfakcjonującej odpowiedzi, to jest też zagadką mocno irytującą. Spory i ciąg kolejnych teorii nie mają końca, a ...

Znajdź swoją inteligencję

Howard Gardner, profesor Harvard University, w środowisku naukowym znany jest przede wszystkim jako twórca teorii inteligencji wielorakich. Jego zdaniem standardowe pomiary nie są wystarczające, by określić iloraz inteligencji danej osoby. Istnieje bowiem kilka rodzajów inteligencji, co można zaobserwować już w dzieciństwie danej osoby, a potem w wyborze profesji, jakiego dokona. Inteligencja jest dynamiczna i wielopłaszczyznowa, dlatego też nie można mówić, że inteligentna jest tylko taka osoba, która przejawia zdolności lingwistyczne czy logiczne. Dawniej tak twierdzono, właśnie je testowano i oceniano w szkole. Początkowo systematyka Gardnera liczyła osiem pozycji, niedawno wzbogacił je o dwie kolejne.

Inteligencja werbalna (lingwistyczna, językowa)

To inaczej umiejętność swobodnego korzystania ze słów oraz języka. Osoby nią obdarzone starannie dobierają słowa, gdyż potrafią wychwycić subtelne różnice znaczeniowe między nimi, mają poczucie rytmu oraz dźwięku słów. Wykorzystują je w celach informacyjnych, perswazyjnych, rozrywkowych. Lubią literaturę, zabawę słowami, chętnie uczestniczą w debatach, dobrze radzą sobie z pracami pisemnymi. Dobrze sprawdzają się w zawodach pisarza, dziennikarza, publicysty, prawnika, nauczyciela, tłumacza.

Inteligencja matematyczno-logiczna

Osoby o tym typie inteligencji korzystają z logiki, liczb, schematów, łatwo dostrzegają relacje i połączenia pomiędzy informacjami, rzeczy, które nie mają sensu logicznego, są dla nich bezwartościowe. Mają skłonność do myślenia abstrakcyjnego oraz koncepcyjnego. Są dociekliwe, systematyczne, dokładne. W trakcie zajęć szkolnych lubią zadawać pytania. Są dobrze zorganizowane i posługują się argumentami logicznymi. Te umiejętności są niezwykle ważne dla matematyków, bankowców, fizyków, chemików, lekarzy, inżynierów.

Inteligencja wizualno-przestrzenna

Osoby o tym typie inteligencji myślą obrazowo, korzystają z map, diagramów, tabel, używają wyobraźni. To osoby wrażliwe na kolory, kształty, wzory; lubią malować, rzeźbić, rysować, układać puzzle. A że inteligencji wizualno-przestrzennej używamy też podczas czytania książek, często mogą wyrażać przeświadczenie, że ekranizacja którejś ich zawiodła – nie pasowała bowiem do historii, którą stworzyli w wyobraźni. Dobrze sprawdzają się w zawodach malarza, architekta, rzeźbiarza, pilota, przewodnika, projektanta mody, chirurga, mechanika.

Inteligencja muzyczna (słuchowa, rytmiczna)

Osoby o tym typie inteligencji są wrażliwe emocjonalnie, mają poczucie rytmu, ich wrażliwość na dźwięk jest tak duża, że potrafią usłyszeć i rozpoznać dźwięki, które dla innych są niesłyszalne, np. cieknąca z kranu woda, śpiew ptaków. Ludzie ci wiedzą, jak zmieniać głos, czy to śpiewając, czy mówiąc. Lepiej przyswajają wiedzę, gdy przekazana im zostanie ona w czasie prezentacji, niż gdy samodzielnie przeczytają tekst. Potrafią odtworzyć melodię lub rytm zaledwie po jednym ich usłyszeniu, często nucą coś pod nosem. Nierzadko pracują jako muzycy, piosenkarze, aktorzy, instrumentaliści.

Inteligencja ruchowa

Osoby o tym typie inteligencji lubią ruch, taniec. Dobrze komunikują się z innymi za pomocą mimiki i gestykulacji. Chętnie własnoręcznie wykonują różne prace. To typowi kinestetycy, którzy uczą się poprzez doświadczenie. Mają dobre wyczucie czasu, są zorganizowani przestrzennie, duże znaczenie odgrywa u nich zmysł dotyku. Na lekcjach w szkole nie potrafią długo wysiedzieć w jednym miejscu, lecz wiercą się, lubią za to gry ruchowe, chętnie odgrywają sceny tematyczne. Inteligencja ta szczególnie rozwinięta jest u sportowców, cyrkowców, tancerzy, gimnastyków, choreografów, których głównym narzędziem pracy jest ich ciało.

Inteligencja interpersonalna (społeczna)

Osoby o tym typie inteligencji mają bardzo dobrze rozwiniętą wrażliwość. Są świadome uczuć innych ludzi i wykorzystują to zarówno w sposób pozytywny, jak i negatywny – do pocieszania, przekonywania czy manipulowania. Są bardzo towarzyskie, mają predyspozycje do pracy w zespole (są komunikatywne), rozwinięte umiejętności mediacyjne oraz zdolność do rozwiązywania konfliktów. Są lubiane. Często ich pomysły są wykorzystywane przez innych. Pracują często jako psychoterapeuci, nauczyciele, menedżerowie, lekarze czy pielęgniarki.

Inteligencja intrapersonalna (intuicyjna)

Osoby o tym typie inteligencji mają wysokie poczucie własnej wartości, są świadome własnych mechanizmów. Sami obierają ścieżkę swojego życia, wiedząc, co jest dla nich najlepsze. Często inteligencja ta określana jest mianem introspektywnej, gdyż polega na skupieniu się na samym sobie. Osoby takie często bywają wstydliwe, lubią pracować w samotności, są wyciszone, skupione na sobie i swoich przeżyciach. Są świadome zarówno swoich atutów, jak i wad, często podążają drogą samodoskonalenia. Są spokojne, refleksyjne, nie mówią wiele. Pracują w takich zawodach jak filozof, psychoterapeuta, teolog.

Inteligencja moralno-etyczna

Prof. Gardner twierdzi, że istnieje coś takiego, co można określić jako wysokie poczucie moralności (niekoniecznie związane z religią), rozumiane jako rodzaj osobowości, indywidualności, woli, która się rozwinęła. Inteligencja ta koncentruje się wokół realizacji ludzkiej natury.

Inteligencja egzystencjalna

Jej zrozumienie i identyfikacja są trudne do opisania w sposób ścisły, inaczej niż w przypadku ośmiu podstawowych rodzajów inteligencji. Wiąże się ze sprawami ostatecznymi i większymi obawami o życie duchowe. Stąd pytania o cel życia, pochodzenie człowieka i jego los po śmierci. Osoby o inteligencji egzystencjalnej niejako intuicyjnie pobierają wskazówki od innych osób i ze swego otoczenia, łączą je w całość.

Inteligencja przyrodnicza (środowiskowa)

Osoby o tym rodzaju inteligencji w sposób instynktowny dostrzegają relacje i powiązania występujące w naturze. Mają zdolność dostrzegania szczegółów dotyczących ptaków, zwierząt, chmur, drzew, roślin. Chętnie zajmują się ogrodem, rozumieją zwierzęta. Ten rodzaj inteligencji cechuje tych, którym zależy na tym, by natura przetrwała. Pracują jako ogrodnicy czy weterynarze.

Każdy z nas rodzi się ze wszystkimi rodzajami inteligencji, tyle że w miarę upływu lat niektóre z nich rozwijają się u nas mocniej, inne słabiej. Trafne zdefiniowanie swojego własnego profilu w tym względzie jest bardzo przydatne zarówno w szkole, jak i podczas szukania pracy.

Za edulider.pl na podstawie Bestcareermatch.