POLITYKA

Poniedziałek, 18 grudnia 2017

Polityka - nr 14 (3105) z dnia 2017-04-05; s. 32-33

Społeczeństwo

Agnieszka Żądło

Ciemniejsza strona wyobraźni

Psycholog i profiler kryminalny, biegły sądowy Jan Gołębiowski mówi o zabójcach i dewiantach seksualnych

Agnieszka Żądło: – 30 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku miał zdecydować o dalszych losach Leszka Pękalskiego, słynnego „Wampira” z Bytowa, wielokrotnego gwałciciela i zabójcy. Okazało się, że biegli z Ośrodka Psychiatrii Sądowej w Gostyninie potrzebują więcej czasu, by zdecydować, czy ten przestępca może wyjść na wolność. Opinia publiczna widzi jedno rozwiązanie: kastrować!
Jan Gołębiowski: – Bo zwolennicy kastracji nie wiedzą, jak ona działa czy też że może nie zadziałać. Wyobrażają sobie to jako mechaniczne usunięcie popędu seksualnego wraz z narządem. Jednak przestępstwa seksualne nie mieszczą się w narządach płciowych, tylko w głowie, ponieważ główną rolę odgrywają fantazje. Kastracja chemiczna polega na zmianie gospodarki hormonalnej, co ma wywołać obniżenie popędu seksualnego. Ale nie obniża napięcia. Do szpitala, w którym pracowałem, przywieziono kiedyś upośledzonego chłopaka w trakcie takiego leczenia. Po kastracji chemicznej chodził rozdrażniony, jeszcze bardziej niebezpieczny niż przed lekami. Nie wiedział, co się dzieje z jego organizmem. Podanie pigułki bez psychoterapii nikogo nie uleczy z problemów natury seksuologicznej, za to z gwałciciela możemy zrobić zabójcę, bo jeszcze ciężej będzie mu się zaspokoić i poradzić sobie z negatywnymi emocjami.

Jacy są zabójcy seksualni? Ograniczeni umysłowo jak ten chłopak nieradzący sobie z napięciem?
Przeważnie są to osoby dość prymitywne. Słabo wykształcone, z inteligencją poniżej przeciętnej, choć wyższą niż inni zabójcy. Zdarzają się przyciągające uwagę mediów wyjątki. Mariusz Trynkiewicz, nauczyciel wychowania fizycznego, mimo swojej wiedzy o świecie i zdolności umysłowych nie był w stanie kontrolować swoich fantazji. Zdaniem sądu nie było szansy na jego resocjalizację, dlatego mimo zakończenia odbywania kary nadal znajduje się w terapeutycznym ośrodku zamkniętym w Gostyninie.

Z czego bierze się nieumiejętność kontrolowania własnych popędów?
Mechanizmy kontrolne często bywają osłabione przez działanie alkoholu albo substancji odurzających, jednak najważniejsze jest pierwotne źródło frustracji. Wychowanie z pewnością ma duży wpływ. W środowisku rodzinnym zabójców seksualnych dominują negatywne emocje, konflikty, kłótnie, rodzice lub opiekunowie są pierwowzorem agresji. Pierwsze doświadczenia seksualne są trudne i napiętnowane stresem, przez co w późniejszym czasie pojawiają się problemy w kontaktach z płcią przeciwną. Pękalski nauczył się radzenia sobie w trudnych relacjach społecznych stosowaniem przemocy: biła go matka, babcia, nauczycielki i opiekunki w domu dziecka, także rówieśnicy.

Ale z kolei Trynkiewicz w swoich pamiętnikach pisał o bracie, którym chciałby się opiekować, a którego nigdy nie miał. Wbrew temu, co się publicznie myśli, Trynkiewicz nigdy nie dokonał gwałtu na swoich ofiarach. Rozbierał je i patrzył na nie, dotykał, ale nawet nie wiadomo, czy całował. Biegły twierdził, że stosunek seksualny zastępowały mu ruchy frykcyjne nożem. Mój kolega psycholog, który czytał jego akta, uważa, że pomysł zabijania dzieci brał się ze wstrętu Trynkiewicza do własnego homoseksualizmu. Aby uniknąć stosunku, na który miał ochotę, unicestwiał ofiarę.

Planował te zabójstwa?
Z racji inteligencji przedstawia się go jako tzw. sprawcę zorganizowanego, ale jak się temu przyjrzeć bliżej, więcej tu cech dezorganizacji zachowania. Nie mógł się powstrzymać, widząc młodych chłopców, zabijał w domu, potem nie potrafił dobrze ukryć ciała. Przy jego możliwościach intelektualnych mógł to wszystko przeprowadzić o wiele lepiej. W tradycyjnej typologii FBI zabójcy zorganizowani realizują własny scenariusz, potrafią przewidywać, co się stanie, trudniej ich złapać. Reprezentuje ich choćby Ted Bundy, jeden z najbardziej znanych i wyrafinowanych morderców i przestępców seksualnych w historii, który został stracony na krześle elektrycznym po zabiciu 30 osób w ciągu 10 lat. Wśród zdezorganizowanych, miotanych impulsami, popędami przykładem może być wspomniany Leszek Pękalski. Gdy widział kobietę, niezależnie od jej urody i wieku, proponował jej „żeniaczkę”. Traktował to bardzo poważnie, ale szybko przekonał się, że lepiej brać kobietę przemocą, bo bez przemocy było to dla niego niemożliwe.

Czy przestępcy seksualni są w stanie osiągnąć orgazm w tak stresującej sytuacji jak napaść?
Powszechnie myśli się, że tak, bo inaczej jaki sens miałby atak. To spaczone wyobrażenie stworzone przez ludzi normalnych. Zdumiewająco wielu sprawcom nie udaje się osiągnąć erekcji, przeprowadzić normalnego stosunku. Czasem to właśnie bywa przyczyną morderstwa.

Przestępcy seksualni chcą uchodzić za sprawnych seksualnie?
Raczej bardzo niechętnie mówią o seksualności. W sprawach, przy których pracowałem, na ogół próbowali zataić albo pomniejszyć czynnik seksualny. Tłumaczyli się złością albo chęcią kradzieży. Ale milczą nie tylko z&...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]