POLITYKA

Piątek, 22 lutego 2019

Polityka - nr 14 (2446) z dnia 2004-04-03; s. 3-10

Raport / Przeszczepy

Igor T. Miecik

Części własne cicho sprzedam

Po raz pierwszy w Polsce siostra siostrze oddała swoje jajeczko, by ta mogła zajść w ciążę i urodzić. Organy, tkanki i komórki jednych ludzi coraz częściej ratują życie i zdrowie innych. Postęp medycyny zostawia jednak w tyle prawo, zachowania społeczne i rozwiązania organizacyjne. W naszym kraju pogoń za medycyną idzie szczególnie niezdarnie.

Polscy lekarze sugerują, że to, do czego doszło w klinice Novum, to nie pierwszy taki zabieg w Polsce, a jedynie pierwszy ujawniony – nikomu bowiem nie zależy, żeby się tym chwalić. – W sytuacji, gdy nie mamy absolutnie żadnych regulacji dotyczących zapłodnienia pozaustrojowego, do pewnego momentu wygodniej jest się poruszać w tej prawnej pustce, niż niechcący wywołać histerię i doprowadzić do przyjęcia ustaw, które zahamują dawstwo komórek i nasienia, przekreślając nadzieje na posiadanie dziecka tysiącom par – mówi jeden z lekarzy.

Komfort poruszania się w pustce prawnej skończy się lada dzień, kiedy w końcu jakiś polski sąd będzie musiał odpowiedzieć na pytanie podstawowe: kto jest matką i kto jest ojcem? Lista pytań bez odpowiedzi jest tymczasem znacznie dłuższa. Czy dawca powinien pozostać anonimowy i do jakiego momentu? W Polsce dawca jest anonimowy, ale to tylko przyjęta praktyka, kwestia niepisanej umowy. Czy można jednak ujawnić tożsamość dawcy, jeśli dziecko zachoruje na raka i szpik biologicznego rodzica może ...

Co myślimy oprzeszczepach organów:

Czy uważa pani/pan za słuszne przeszczepianie organów pobranych od zmarłych, aby ratować życie lub zdrowie innym osobom?

67 proc. zdecydowanie tak
23 proc. raczej tak
3 proc. trudno powiedzieć
3 proc. raczej nie
4 proc. zdecydowanie nie

Czy w przypadku śmierci osoby bliskiej sprzeciwiłaby się pani/pan pobraniu od niej narządów, aby ratować życie innej osobie, gdy wiadomo, że zmarła osoba nie wypowiadała się na ten temat i nie wiadomo, jaka była jej opinia.

37 proc. zdecydowanie nie
29 proc. raczej nie
13 proc. raczej tak
10 proc. zdecydowanie tak
11 proc. nie wiem

Badania CBOS, listopad 2003 r.

Światowy cennik części zamiennych

5 tys. dol. żąda w Rosji tzw. matka-surogatka za noszenie nie swojej ciąży.
2–5 tys. dol. dostają dawcy nerek z krajów najuboższych.
20–50 tys. dol. musi zapłacić za nerkę biorca.
30–60 tys. zł żądają za własną nerkę Polacy.
200 zł płacą dawcom nasienia polskie banki spermy.

Transplantacja w pigułce

1906 dr Edward Zirm z Ołomuńca przeprowadza udany przeszczep rogówki oka.

1954 dr Joseph E. Murray i dr David Hume przeprowadzają w Bostonie udaną transplantację nerki pomiędzy jednojajowymi bliźniakami. Organ funkcjonował przez 8 lat. Obaj lekarze wykonali też w 1962 r. pierwszą operację pobrania nerki od osoby nieżyjącej (nerka pracowała jeszcze 21 miesięcy). W Polsce pierwszego przeszczepu nerki pobranej ze zwłok dokonał w 1966 r. prof. Jan Nielubowicz (pacjentka zmarła po 8 miesiącach).

1958 Francuz Georges Matché dokonał udanej operacji przeszczepu szpiku kostnego. W Polsce przeszczepy szpiku rozpoczęto w połowie lat 80.

1959 dr James D. Hardy z uniwersytetu stanowego Missisipi dokonuje transplantacji płuc u śmiertelnie chorej pacjentki, która po operacji przeżyła 18 dni.

1963 w Denver dr Thomas E. Starzl dokonał udanej transplantacji wątroby. Pacjent żył 13 miesięcy. W Polsce prekursorem w przeszczepie wątroby był w początkach lat 80. prof. Stanisław Zieliński ze Szczecina. Jako pierwszy wykonał także jednoczesny przeszczep wątroby i nerek.

1967 pierwsza transplantacja serca wykonana w Kapsztadzie (RPA) przez dr. Christiaana Barnarda. 53-letni Louis Washkansky żył tylko 18 dni. Kolejny pacjent dzięki wykonanej miesiąc później operacji przeżył 19 miesięcy. Pierwszego w Polsce przeszczepu serca podjął się w 1969 r. prof. Jan Moll z Łodzi (z powodu odrzucenia przeszczepu pacjent zmarł). Do prof. Zbigniewa Religi należy pierwsza udana transplantacja dokonana w 1985 r. w Zabrzu.

1966 pierwsza transplantacja trzustki przeprowadzona przez dr. Richarda C. Lillehei z uniwersytetu stanowego Minnesota. Tam też doszło w 1978 r. do pierwszego udanego przeszczepu od żyjącego spokrewnionego dawcy (trzustka funkcjonowała przez 7 lat). W 1988 r. pierwszego przeszczepu trzustki w Polsce dokonał prof. Jacek Szmidt.

1981 dr Norman Shumway i dr Bruce Reitz z Uniwersytetu Stanforda wykonują z powodzeniem pierwszą transplantację płucoserca.

1983 dr Joel Cooper z Toronto przeprowadza pierwszy udany przeszczep pojedynczego płuca – pracowało przez 7 lat. Trzy lata później dr Cooper przeprowadził z powodzeniem przeszczep obu płuc.

1984 prof. Z. Cohen z Toronto przeszczepia po raz pierwszy jelito cienkie. W Polsce pierwszej takiej operacji dokonano w 2001 r. w Centrum Zdrowia Dziecka u rocznej dziewczynki.

1987 pierwsza „transplantacja-domino” miała miejsce w Baltimore. Pacjent ze zdrowym sercem i chorymi płucami otrzymał płucoserce, po czym swoje serce oddał kolejnej osobie.

1989 chirurdzy z Uniwersytetu w Chicago przeprowadzają pierwszą transplantację wątroby od żyjącej spokrewnionej osoby. Płat wątroby usunięty matce wszczepiony został 21-miesięcznej córce. W 1999 r. pierwszy w Polsce przeszczep fragmentu wątroby pobranego od żywego dawcy w Centrum Zdrowia Dziecka (ofiarodawcą był 32-letni ojciec 4-letniej Oli chorej na niewydolność wątroby).

1989 w Pittsburghu dochodzi do pierwszej w świecie jednoczesnej transplantacji serca, wątroby i nerki.

1993 w Los Angeles dokonano udanego przeszczepu płatów płucnych. Dawcami byli oboje rodzice.

1995 dr Alan F. Flake z Michigan przeprowadził transplantację szpiku kostnego u 4-miesięcznego płodu. Dziecko urodziło się zdrowe.

1998 w Lyonie międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. Jeana-Michela Dubernarda dokonał udanego przeszczepu prawej dłoni z częścią przedramienia u 48-letniego pacjenta (piła łańcuchowa obcięła mu przedramię 14 lat wcześniej).

2001 w Jeddah w Arabii Saudyjskiej wykonano przeszczep macicy u 26-letniej kobiety. Po 99 dniach macica została usunięta nie z powodu odrzucenia przeszczepu, lecz zakrzepu w naczyniach krwionośnych.

Co przeszczepiamy wPolsce

(liczba przeszczepów w 2003 r.)

870 Nerka
120 Wątroba
130 Serce
20 Trzustka
2 Płucoserce

Źródło: Poltransplant, 2003 r.