POLITYKA

środa, 21 sierpnia 2019

Polityka - nr 50 (2275) z dnia 2000-12-09; s. 94

Społeczeństwo / Ludzie

Ewa Nowakowska

Dzieci się sypnęli

Dziesięć lat badań nad polską biedą

Dlaczego bezrobotna kobieta, która nie musi rano zrywać się do pracy, niecierpliwie wyczekuje nadejścia soboty i niedzieli? „Upomnienie za światło, upomnienie za gaz, upomnienie za inny rachunek... Tego się psychicznie po prostu nie da wytrzymać. Przestaję robić w domu, przestaję jeść, czasem trzy dni z nerwów nie jem i potem nabieram tej odwagi i idę i proszę o pomoc. Najszczęśliwsze są soboty i niedziele, bo żadne upomnienie, żaden komornik nie przyjdzie. Wtedy nie chodzą!” – oto kruche, dwudniowe gwarancje bezpieczeństwa, potrzebne do przetrwania 47-letniej bezrobotnej, która nie spodziewa się żadnych dobrych wiadomości.

Na piszących o biedzie czyha wiele pułapek. Na jednym biegunie czułostkowość, na drugim lodowaty dystans, traktowanie zjawiska jako „zawinionego” wyłącznie przez ofiarę, wedle zasady „Dlaczegoś biedny? – boś głupi”. Nagminne jest wykorzystywanie problemu ubóstwa w licytacji politycznej (kto wrażliwszy na ubóstwo – lewica czy prawica?). Traktując biedę instrumentalnie jedni nagłaśniają skrajne, widowiskowe przypadki, inni kamuflują jej społeczny zasięg.

Profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN Elżbieta Tarkowska, badająca polską biedę od początku dekady, zręcznie omija wymienione pułapki. Co znamienne: Tarkowska i jej współpracownicy wrócili do tradycyjnych narzędzi socjologii humanistycznej, wypróbowanych przez klasyków. Toteż wyniki ich badań czyta się jak serię doskonale udokumentowanych reportaży społecznych, opatrzonych socjologicznym komentarzem. To szczególne doznanie w czasach dominacji sondaży opinii i innych metod statystycznych, kiedy procent wskazań „za” lub „przeciw” staje się głównym argumentem w sporach o wszystko.

Polska bieda została opisana przez zespół prof. Tarkowskiej metodą studium przypadku rodziny. Badacze odwiedzali w domach kilkadziesiąt rodzin, dotkniętych ubóstwem i przeprowadzali ...