POLITYKA

Wtorek, 11 grudnia 2018

Polityka - nr 10 (2644) z dnia 2008-03-08; Polityka. Niezbędnik Inteligenta. Wydanie 14; s. 3-9

Ekonomia. Rozmowa z Romanem Freydmanem

Jacek Żakowski

Ekonomia niepewności

Z Romanem Frydmanem o tym, dlaczego ekonomiści wciąż się mylą, rozmawia Jacek Żakowski

Jacek Żakowski: – Ależ pan trafił z tą książką.

Roman Frydman: – Pan wie, że ją pisałem latami. A właściwie latami nosiłem ją w sobie, aż przyszedł do mnie mój student Michael Goldberg i zapytał, czy nie mam wrażenia, że hipoteza racjonalnych oczekiwań, na której opiera się współczesna makroekonomia, to oczywisty absurd. Było to z grubsza to samo pytanie, które ćwierć wieku temu zadałem mojemu profesorowi Edmundowi Phelpsowi. Efektem tamtego pytania była książka, którą napisaliśmy z Phelpsem. Wynikiem obecnego jest książka, którą napisałem z Goldbergiem.

To brzmi jak bajka o uniwersytecie jako łańcuchu mistrzów i wyzwalających się czeladników. Ale gdyby nie kryzys w Ameryce, i ta książka mogłaby przejść niezauważona.

Może jednak nie całkiem. W końcu kiedy pracowaliśmy z Goldbergiem nad IKE (imperfect knowledge economics – ekonomia wiedzy niedoskonałej, red.), Phelps dostał Nobla za swoje porzucone przed laty prace zmierzające w podobnym kierunku. Ale on nie poszedł tak daleko jak ...

Roman Frydman (ur. 1948 r.) studiował fizykę w Warszawie, matematykę na New York University, ekonomię na uniwersytecie Columbia. Od prawie 30 lat jest profesorem ekonomii NYU. W 1983 r. jako początkujący naukowiec opublikował wraz ze swoim profesorem Edmundem S. Phelpsem (ubiegłorocznym noblistą) książkę „Individual Expectations and Aggregate Outcomes: »Rational Expectations« Examined” („Indywidualne oczekiwania i zbiorcze wyniki: sprawdzian »racjonalnych oczekiwań«”) kwestionującą tzw. hipotezę racjonalnych oczekiwań – fundament współczesnej makroekonomii.

W latach 90. Frydman zajmował się transformacją i prywatyzacją w Europie Wschodniej. Jego – pisane głównie z Andrzejem Rapaczyńskim – książki na ten temat były nagradzane i tłumaczone na wiele języków (także na polski). Jesienią ubiegłego roku Princeton University Press wydało jego najnowszą książkę „Imperfect Knowledge Economics”, w której wrócił do swojego pierwszego tematu. Kwestionując teorię racjonalnych oczekiwań i oparte na niej obowiązujące modele tworzenia prognoz ekonomicznych, zaproponował opracowaną wraz ze swoim studentem Michaelem Goldbergiem nową metodę ich formułowania. Metoda IKE (imperfect knowledge economics – ekonomia niedoskonałej wiedzy) uwzględnia m.in. doświadczenie i kontekst kulturowy, ale przede wszystkim zakłada, że skoro nie jesteśmy w stanie precyzyjnie zrozumieć i opisać zmiennych mechanizmów wyobrażania sobie przyszłości przez ludzi, nie możemy też stworzyć jednego uniwersalnego i perfekcyjnego modelu ekonomicznego przewidującego zmiany gospodarcze.

„Imperfect Knowledge Economics” recenzowano w najważniejszych tytułach prasy ekonomicznej, m.in. „Economist” i „Financial Times”. Noblista Kenneth Arrow napisał, że Frydman i Goldberg otworzyli przed ekonomistami nowe drzwi. Czołowy ekonomista francuski Jean-Paul Fitoussi uznał, że „w makroekonomii czas będzie się dzielił na »przed« i »po« tej książce”, a Phelps stwierdził we wstępie, iż „ta prawdziwie wyjątkowa i ważna książka jest znakiem, że ekonomia wraca na właściwe tory”.