POLITYKA

Niedziela, 19 maja 2019

Polityka - nr 51 (2634) z dnia 2007-12-22; s. 26-27

Temat roku. Co z Europą?

Juergen Habermas

Europa na biegunach

Unia polityczna powstała jako projekt elit ponad głowami ludności poszczególnych krajów. Do dziś funkcjonuje z demokratycznymi deficytami, wynikającymi z międzyrządowego i biurokratycznego charakteru prawodawstwa Unii. Rozszerzenie uwydatniło jeszcze rozziew w dobrobycie pomiędzy państwami członkowskimi i postępujące zróżnicowanie narodowych interesów. Konstytucja miała rozwiązać ten problem, czyniąc właścicieli wiśniowych paszportów równymi obywatelami Europy. Zamiast tego mamy odchudzony traktat, który na dobre przypieczętowuje elitarny charakter oderwanego od ludzi politycznego przedsięwzięcia, jakim jest Unia. Te kluczowe problemy – z którymi można się uporać tylko na gruncie konstytucji – to zmiana dotychczasowego sposobu uprawiania polityki oraz decyzje o ostatecznym kształcie Unii.

Jeszcze nigdy w przełomowych momentach integracji europejska polityka nie była tak jawnie elitarna i biurokratyczna. Owszem, kompetencje Parlamentu Europejskiego mają zostać rozszerzone, ale cóż z tego, skoro w przeszłości obywatele nawet nie dostrzegali podobnych zmian? Dopóki w opiniotwórczym spektrum narodowych debat nie pojawią się istotne tematy europejskie, a narodowe sfery publiczne ...

Jürgen Habermas, ur. 1929, jeden z najsłynniejszych filozofów europejskich. Jego publiczne wystąpienia od pół wieku kształtują myślenie niemieckiej klasy politycznej wywołując również międzynarodowe debaty, jak na przykład zainicjowany w 1986 r. „spór historyków” wokół relatywizacji Oświęcimia, czy w 1989 r. wokół „patriotyzmu konstytucyjnego” i „patriotyzmu marki zachodnioniemieckiej”. W 2003 r. Habermas wraz z francuskim filozofem Derridą ogłosił manifest postulujący oparcie tożsamości UE na przeciwstawieniu się USA. W październiku w publicznej dyskusji z niemieckim ministrem spraw zagranicznych Habermas przedstawił projekt europejsko-amerykańskiego sojuszu dwubiegunowego w ramach „światowej polityki wewnętrznej”. Wersję skróconą tego eseju drukujemy za zgodą profesora.