POLITYKA

Wtorek, 23 lipca 2019

Polityka - nr 14 (2239) z dnia 2000-04-01; s. 49-50

Kultura

Artur Górski

Gorycz raju

Nowa książka Susan Sontag: piękna Polka kocha bez opamiętania

W Ameryce ukazała się długo oczekiwana powieść Susan Sontag „In America”, opowiadająca o pięknej polskiej aktorce końca XIX w., która tworzy w Kalifornii krainę utopii. Choć w książce mamy wiele skojarzeń z Heleną Modrzejewską, nie jest to jej monografia. Raczej studium psychologiczne kobiety o wybujałych ambicjach, napisane przez feministkę, lecz traktujące feminizm z lekkim przymrużeniem oka.

Bohaterka powieści porzuca swój ojczysty kraj znajdujący się pod rosyjskim zaborem i postanawia szukać krainy utopii po drugiej stronie Atlantyku. W pogoni za ziemskim rajem, za republiką ludzi wolnych i równych wobec siebie, dociera aż do Kalifornii. Swą wizję wspólnoty buduje na modnych wówczas teoriach socjalizmu utopijnego Charlesa Fouriera i jego anarchizującej koncepcji idealnego ustroju.

W podróż zabiera grupę polskich intelektualistów, którzy traktują ją nie tylko jako przewodnika, ale wręcz guru. Ciekawe, że polska elita została tu pokazana nie jako krąg ludzi o przesadnie wybujałym mniemaniu o sobie, nie jako samozwańcza elita prowincjonalnego (i nieistniejącego) państwa, ale elita na miarę europejską. Można nawet odnieść wrażenie, że Polacy zostali tu potraktowani wręcz zbyt łaskawie – ich podróży nie towarzyszą swary, kłótnie i rozdzieranie szat, tak charakterystyczne dla emigracji tamtego okresu.

Aktorka po prostu swym wdziękiem i obietnicami lepszego życia zamieniła ich w pokorne stado. A jako że jest kobietą piękną, w mężczyznach wyzwala gorące uczucia. Oni sami przyznają, ż...