POLITYKA

środa, 19 grudnia 2018

Polityka - nr 6 (6) z dnia 2018-05-16; Ja My Oni. Poradnik Psychologiczny Polityki. Tom 30. Do czego nam ego; s. 32-35

JA. EGO na własny użytek

Grzegorz Gustaw

Grzeczność aż do mordu

Czym jest i gdzie obowiązuje kultura honoru.

W sierpniu 1976 r. Jan Sojda, zamożny mieszkaniec połanieckiej wsi Zrębin, gościł z rodziną na weselu u swoich dalekich krewnych z familii Kalitów. Pod ich adresem padło oskarżenie o kradzież zastawy i wędlin. „Króla Zrębina” bardzo to ubodło. Powziął krwawy plan zemsty, który zrealizował kilka miesięcy później.

Kiedy gospodarze feralnego wesela – 18-latka wraz z mężem i młodszym bratem – wracali po pasterce do domu, jeden z zięciów Jana Sojdy staranował chłopca samochodem. Później do akcji wkroczył „Król Zrębina” z zięciem i szwagrem. Kluczami do kół autobusowych zatłukli brzemienną dziewczynę i wybranka jej serca. Ranne dziecko dobili, przejeżdżając samochodem.

Wszystko to wydarzyło się na oczach 30 świadków – pasażerów autobusu, który załatwił Sojda. Mieli zostać podwiezieni do wsi odległej od kościoła o parę kilometrów, tymczasem zostali obsadzeni w roli widzów starannie wyreżyserowanego krwawego dramatu. Po jego zakończeniu musieli na polecenie wypowiedzieć słowa: „Przysię...

Dwie kultury

Profesorowie Dov Cohen i Richard Nisbett kulturze honoru, przeciwstawiają kulturę godności.

Przedstawicieli kultur godności cechuje silne poczucie indywidualnej wartości i wewnętrzna siła czerpana z przekonania o równości wszystkich ludzi. Treść Ja i poczucie własnej wartości jednostki są w nich mniej związane ze społeczną reputacją, z czego wynika większa odporność na zniewagi i obrazę honoru.

Dobór powyższych terminów nie jest najszczęśliwszy (wszak obrona honoru to również obrona godności; w potocznej polszczyźnie te dwa terminy są synonimami). Bodaj najbardziej istotna różnica sprowadza się do postawy względem stosowania przemocy w sytuacji naruszenia godności osobistej – akceptująco-zachęcającej w kulturze honoru oraz potępiającej w kulturze godności.