POLITYKA

Czwartek, 20 czerwca 2019

Polityka - nr 31 (2665) z dnia 2008-08-02; Polityka. Pomocnik Psychologiczny. Wydanie 8; s. 32-34

Inteligencja

Magdalena Kaczmarek

Iluzja ilorazu

Czy naprawdę mądrzejemy z pokolenia na pokolenie

Iloraz inteligencji, w skrócie IQ (od intelligence quotient), TO MIARA INTELIGENCJI, POTOCZNIE UTOŻSAMIANA Z SAMĄ INTELIGENCJĄ. W rzeczywistości wskaźnik ten wcale nie jest tożsamy z pojęciem inteligencji, które jest wieloznaczne i wykracza poza zachowania mierzone w testach. W nauce wiele miejsca poświęcono rozważaniom, na ile wyniki testów odzwierciedlają rzeczywisty poziom uzdolnień poznawczych i – co jeszcze mniej oczywiste – potrafią przewidzieć rzeczywiste sukcesy życiowe.

WIEK UMYSŁOWY

Historia pojęcia ilorazu inteligencji sięga początków psychologii naukowej. Alfred Binet, konstruując pierwszy test do pomiaru zdolności umysłowych (1905 r.), stanął przed dylematem, do czego odnieść poszczególne wyniki badanych dzieci. Bo co oznacza „goły” wynik w teście? Zaproponował, aby określić go w kategoriach podobieństwa do grupy wiekowej. Dzieci, które rozwiązują zadania na poziomie typowym dla 10-latków, mogą być uznawane za mające wiek umysłowy 10-latka, niezależnie od tego, ile naprawdę mają lat. Jeśli 10-latek rozwiązuje zadania w sposób typowy dla 10-latków, wydaje ...

Co mierzą testy inteligencji?

Testy inteligencji, wbrew potocznemu wyobrażeniu, nie polegają wyłącznie na badaniu czysto logicznego rozumowania, przypominającym rozwiązywanie zadań z matematyki. W wielu z nich sprawdza się np. umiejętność posługiwania się językiem (tworzenia słów z sylab, rozumienie znaczenia pojęć), wyobraźnię przestrzenną (układanie wzorów z elementów), rozumienie sytuacji społecznych. W odróżnieniu od wielu innych technik pomiaru psychologicznego testy inteligencji zawsze polegają na rozwiązywaniu jakichś zadań, a nie na samoopisowych stwierdzeniach. Do bardziej znanych i często stosowanych należą: test WAIS, w skrócie nazywany testem Wechslera, oraz Test Matryc Ravena. Oba są bardzo popularne, choć różni je wiele. Test Wechslera składa się z wielu skal i z różnych zadań, np. sprawdza się w nim wiedzę ogólną, rozumienie słów, ale także zapamiętywanie ciągów liczb, prosi się też o układanie elementów przypominających puzzle. Zawsze jest wykonywany z psychologiem, a jego wyniki przelicza się na skalę ilorazu inteligencji. Test Matryc to tylko jeden rodzaj zadań, które osoba badana rozwiązuje samodzielnie bez asysty psychologa.

Należy pamiętać, że test inteligencji to nie tylko zbiór zadań, ale przede wszystkim wiedza, jak te zadania funkcjonują w praktyce. Twórca testu musi sprawdzić trudność zadań, skonstruować skalę, co do której trzeba uwodnić, że jest trafna, czyli mierzy to, co ma mierzyć, oraz że jest rzetelna, a więc pomiar jest dokładny. Trzeba także empirycznie ustalić normy, czyli grupy odniesienia, z którymi porównywany jest indywidualny wynik. Dopiero ta całość jest testem inteligencji. Tzw. testy, które czasem publikują gazety czy portale internetowe, służą zdecydowanie bardziej zabawie niż prawdziwej ocenie inteligencji.