POLITYKA

Poniedziałek, 19 sierpnia 2019

Polityka - nr 37 (2418) z dnia 2003-09-13; s. 68-69

Historia / Relacja świadka wydarzeń

Stanisław Mrowczyk

Jeszcze raz na Zaolzie

W szkolnych podręcznikach można przeczytać o aneksji Zaolzia na jesieni 1938 r., do czego Polska wykorzystała dyktat monachijski wobec Czechosłowacji. Nawet jednak wytrawni historycy niewiele wiedzieli o przygotowaniach do ponownej aneksji po wojnie. Oto relacja uczestnika wydarzeń.

W pierwszych dniach lipca 1945 r. na naszą kwaterę w Katowicach do mego współlokatora mjr. Mazurka przybył ówczesny płk Konrad Świetlik (późniejszy generał i wiceminister bezpieczeństwa). (...) Rozmowa mjr. Mazurka z płk. Świetlikiem za zamkniętymi drzwiami trwała bardzo długo i nie przypuszczałem wtedy, że mogła dotyczyć tak bliskiego mi tematu. (...) Po rozmowie wyżej wymienionych zostało mi przekazane ustne polecenie wzięcia udziału w opisanej poniżej akcji Sztab Zaolziański, podano mi zadania do spełnienia oraz zobowiązano do zachowania absolutnej tajemnicy. (...)

Zadania w skrócie przedstawiały się następująco: podlegając mjr. Mazurkowi, który osobiście miał utrzymywać kontakt z odpowiednimi władzami – miałem wziąć udział w zorganizowaniu nad granicą polsko-czechosłowacką komórki nadzorującej sytuację na granicy. Komórka miała za zadanie przeciwdziałać antypolskiej działalności Czechów. Do jej zadań należało też przygotowanie rychłego zajęcia Zaolzia: przygotowanie bezawaryjnego przejęcia przemysłu, zorganizowanie odpowiedniej siatki czy organizacji, która weźmie udział w przejęciu Zaolzia, zorganizowanie, o&...

Tajemnica 1945 roku

Andrzej Garlicki

Zaolzie – czyli położona na zachód od Olzy część Śląska Cieszyńskiego, która po 1918 r. znalazła się w granicach Czechosłowacji – zamieszkane było przez znaczny (w niektórych gminach dominujący) odsetek ludności polskiej. We wrześniu 1938 r., gdy Czechosłowacja zmuszona została do podporządkowania się dyktatowi monachijskiemu, rząd polski wystosował do Pragi ultimatum domagające się oddania Zaolzia. 2 października 1938 r. wojsko polskie przekroczyło Olzę anektując obszar 906 km kw. zamieszkany przez ok. 258 tys. osób.

Bezpośrednio po zakończeniu wojny władze polskie przygotowywały ponowne zajęcie Zaolzia, które powróciło do Czechosłowacji. Marcin Zaremba opublikował w „Polityce” (nr 34/1997) rozkaz naczelnego dowódcy WP marszałka Polski Michała Żymierskiego z 16 czerwca 1945 r. w tej sprawie. Nic z tego nie wyszło, bo Stalin tolerował te przygotowania jedynie jako formę nacisku na prezydenta Benesza w sprawie zaakceptowania przezeń włączenia Rusi Zakarpackiej do ZSRR. W najgłębszej tajemnicy prowadzono jednak nadal działania. W lipcu 1945 r. utworzony został tzw. Sztab Zaolziański. Jego członkiem był oddelegowany z wojska Stanisław Mrowczyk. Zachęciłem go do przygotowania relacji z tej działalności. Publikujemy obszerne jej fragmenty. Całość ukazała się w „Przeglądzie Historycznym” (nr 2/2002). Autor w ostatnich dniach zmarł.

Andrzej Garlicki