POLITYKA

Poniedziałek, 15 lipca 2019

Polityka - nr 30 (2715) z dnia 2009-07-25; s. 54-57

Esej

Kazimierz BemJarosław Makowski

Kalwin Reformator

Zdaniem niektórych był zaślepionym fanatykiem i dyktatorem. gdy zaczął władać Genewą – przekształcił ją w teokratyczne więzienie. Zafiksowany na punkcie ludzkiego seksu i rozwiązłości. Swoich przeciwników, gdy było trzeba, posyłał na stos. Czy Jan Kalwin, który urodził się 500 lat temu, może uchodzić za prekursora nowoczesności?

Był 1521 r. Młody student teologii przyjechał do Paryża, miasta, któremu towarzyszyła aura jednego z najbardziej zepsutych w szesnastowiecznej Europie – rywalizować z nim mógł tylko Rzym. Prowincjusz widzi, jak religia i seks spotykają się w samym sercu metropolii. Szkocki pisarz Harry Reid, autor książki o narodzinach protestantyzmu, notuje, że prostytutki wysiadywały w jednej z bocznych naw katedry Notre Dame.

Studentem był Jan Kalwin. Wielu osobom kojarzy się jako reformator, który w pierwszej kolejności chciał poskramiać ludzkie żądze. Tymczasem, jak dodaje Reid, sam Kalwin niewiele mówił i pisał o seksie. W polu jego głównych zainteresowań był Bóg, którego – jak z kolei przekonuje Michael Horton, teolog z Westminster Seminary w Kalifornii – Kalwin traktował bardziej serio niż samego siebie. Oraz obowiązek, jaki spoczywa na każdym wiernym, by szerzyć sprawiedliwość społeczną. „Kalwin w pierwszej kolejności był duszpasterzem – mówi Horton. – Pierwszych misjonarzy protestanckich posyłał do młodzieży, a sam, mimo sprzeciwu rady miasta Genewa, chodził do szpitali, gdzie panowały plagi”.

Kalwin ...

Kalwinizm

Duchowych potomków Jana Kalwina nazywa się kalwinistami, choć oni wolą mówić o sobie: ewangelicy reformowani. Dają tym samym do zrozumienia, że to nie sam Kalwin definiuje ich rozumienie Kościoła i chrześcijaństwa. Kalwinizm narodził się w Szwajcarii. Szybko podbijał inne kraje Europy. W XVI w. zyskał status religii państwowej w Anglii, Szkocji, Niderlandach, Siedmiogrodzie, Palatynacie Reńskim i Królestwie Nawarry. Na początku XVII w. na kalwinizm przeszło wielu luterańskich władców: Hohenzollernowie w Brandenburgii i Prusach Książęcych, Piastowie panujący w Brzegu i Legnicy, książęta Hesji. Znaczące mniejszości ewangelików reformowanych zamieszkiwały także Czechy, Północne Włochy (Waldensi), Francję (Hugenoci), a nawet Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

W XIX w. amerykańscy i angielscy reformowani utworzyli prężne agencje misyjne, które do końca wieku schrystianizowały takie obszary jak Polinezja, Hawaje, Malawi, oraz utworzyli silne i liczne Kościoły reformowane w Korei, Indiach, Indonezji. W Prusach ewangelik reformowany król Fryderyk Wilhelm III narzucił swoim poddanym administracyjną unię z luteranami, tworząc w 1817 r. Ewangelicki Kościół Unijny. Zasadniczo, ze względu na organizację Kościoła, a czasami pochodzenie etniczne, kalwiniści dzielą się na:

Kongregacjonistów – wywodzących się z XVII-wiecznej angielskiej emigracji, która przybyła do Ameryki. Uważają, że jedyną formą władzy w Kościele jest parafia (kongregacja) i odrzucają wszelką hierarchię kościelną. Niegdyś bardzo konserwatywni, dziś zwykle liberalni. Ich największe skupiska to USA (Nowa Anglia), Walia, Oceania.

Prezbiterianów – wywodzących się przeważnie ze szkockiego nurtu kalwinizmu, kładących nacisk na władzę kościelną sprawowaną razem przez duchownych i świeckich zwanych starszymi (presbyteros). Ich główne skupiska to USA, Kanada, Korea, Afryka, Brazylia i oczywiście Szkocja, gdzie Kościół Szkocji (Kirk of Scotland) ma do dziś status kościoła narodowego. Ustrój prezbiteriański mają także Kościoły wywodzące się z tradycji holenderskiej (Holandia, RPA) i szwajcarskiej.

Kościoły unijne – założone na początku XIX w. w Niemczech, Polinezji, Indiach, Kanadzie, Australii i ostatni w 2004 r. w Holandii. Skupiają zazwyczaj nie tylko reformowanych, ale i metodystów (Kanada, Australia), anglikanów (Indie) oraz luteranów (Niemcy). Obecnie na świecie żyje ponad 80 mln wiernych należących do Kościołów tradycji ewangelicko-reformowanej. Do 2008 r. były one członkami albo Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych z siedzibą w Genewie, albo Reformowanej Rady Ekumenicznej z siedzibą w Grand Rapids w USA. Jednak obie organizacje ogłosiły, że się łączą. W czerwcu 2010 r. utworzą Światową Wspólnotę Reformowaną. Jej pierwsze spotkanie odbędzie się w Grand Rapids w USA.

Największe Kościoły reformowane na świecie pod względem liczby wiernych:

Kościół Południowych Indii – 3,8 mln (unijny); Zjednoczony Kościół Kanady – 2,8 mln (unijny); Prezbiteriański Kościół USA – 2,5 mln; Kościół Jezusa Chrystusa na Madagaskarze – 2,5 mln; Węgierski Kościół Reformowany – 2,4 mln; Protestancki Kościół Niderlandów – 2,3 mln (unijny); Szwajcarska Federacja Kościołów Protestanckich – 2,3 mln; Kościół Szkocji – 2,1 mln; Zjednoczony Kościół Chrystusa (USA) – 1,3 mln; Kościół Północnych Indii 1,3 mln (unijny).

W Polsce, od czasów Reformacji, działa Kościół Ewangelicko-Reformowany RP, liczący obecnie ok. 2 tys. wiernych.