POLITYKA

Czwartek, 18 lipca 2019

Polityka - nr 45 (2579) z dnia 2006-11-11; Polityka. Pomocnik Historyczny; s. 39-42

Janos Tischler

Klapy Breżniewa

Sceny z życia demoludów

Znany węgierski historyk udostępnił nam kilka unikatowych dokumentów – jak sam je nazywa „smaczków” – które zgrupował w trzy historie opowiadające o kulisach życia politycznego w bloku sowieckim. Choć pochodzą z archiwów węgierskich, wszystkie wiążą się także z Polską.

Przygoda w Warszawie

Jesienią 1950 r. w Warszawie odbywał się zjazd jednej z satelickich organizacji sowieckich, Międzynarodowej Federacji Związków Zawodowych Pracowników Transportu, na który z Węgier zaproszony został Sándor Gáspár. W późniejszych latach pełnił on m.in. funkcję członka Biura Politycznego Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (1962–88) oraz przewodniczącego działającej pod nadzorem Kremla Światowej Federacji Związków Zawodowych (1978–88). W omawianym okresie Gáspár był (tylko) sekretarzem generalnym Węgierskiego Związku Zawodowego Pracowników Transportu i w tym charakterze miał wygłosić przemówienie na warszawskim zjeździe. Po przyjeździe do polskiej stolicy szybko wdał się w konflikt z korespondentem Węgierskiej Agencji Prasowej MTI w Warszawie Miklósem Varjasem, który przygotował na ten temat notatkę dla Béli Szántó, ambasadora Węgier w Polsce.

Szántó przekazał notatkę Varjasa z własnymi uzupełnieniami do odpowiedniego departamentu MSZ w Budapeszcie, a później trafiła ona także do członków Biura Politycznego węgierskiej partii komunistycznej. Wiernie opisane w&...

János Tischler (ur. 1967) studiował historię i polonistykę na Uniwersytecie im. Eötvösa Loránda w Budapeszcie, w latach 1998–2001 był wicedyrektorem Węgierskiego Instytutu Kultury w Warszawie, obecnie pracuje w Instytucie Historii Rewolucji Węgierskiej 1956 r. Autor wydanej po węgiersku i po polsku książki „I do szabli... Polska i Węgry. Punkty zwrotne w dziejach obu narodów w latach 1956 oraz 1980–1981” (ze wstępem Andrzeja Paczkowskiego). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi RP.