POLITYKA

Poniedziałek, 20 maja 2019

Polityka - nr 34 (2568) z dnia 2006-08-26; s. 58-59

Kultura / Literatura i film

Aleksander Kaczorowski

Król albo dół

Jiři Menzel zakończył właśnie zdjęcia do ekranizacji słynnej powieści Bohumila Hrabala „Obsługiwałem angielskiego króla”. Im więcej czasu mija od tragicznej śmierci Bohumila Hrabala, tym większą popularnością cieszą się jego książki w całej Europie.

Kolejne pokolenia czytelników z Polski, Węgier, Włoch, Hiszpanii i Niemiec odkrywają twórczość tego jednego z najbardziej oryginalnych pisarzy XX w. We Francji powstał nawet komiks na kanwie „Zbyt głośnej samotności”, w Czechach zaś można nabyć specjalne piwo Postrzyżyńskie.

Zmarły przed dziesięciu laty Hrabal wciąż fascynuje, w czym ogromny udział mają filmy Jiřiego Menzla. Któż nie widział nagrodzonych Oscarem „Pociągów pod specjalnym nadzorem” czy „Postrzyżyn”? Nic dziwnego, że oczekiwania związane z przewidzianą na grudzień premierą „Obsługiwałem angielskiego króla” są ogromne.

Ten znakomity reżyser miał ostatnio złą passę. Od 12 lat nie nakręcił filmu, po tym jak czescy producenci uznali, że Menzel się skończył. Zdenek Svěrák, scenarzysta i odtwórca głównej roli w filmie „Kola”, postawił wówczas na współpracę ze swym synem Janem. – Umówiliśmy się ze Zdeňkiem Svěrákiem, że napisze scenariusz dla mnie, a on zamiast tego napisał dla ...

Złota dziesiątka Hrabala

Tradycyjna dziesiątka, czyli piwo o zmniejszonej zawartości słodu (ok. 10 proc., w przeciwieństwie do 12 proc. i więcej w piwach polskich), była ulubionym napojem pisarza. Trudno się od niej oderwać, podobnie jak od książek Hrabala.

 

1
„Obsługiwałem angielskiego króla”(przekład Jan Stachowski)

Kelner Jan Dzieciątko marzy o zostaniu milionerem i osiąga swój cel, lecz władzę w Czechosłowacji przejmują komuniści. Przezabawne i mądre; to rzadkie połączenie charakteryzuje całą twórczość Hrabala – i za to właśnie czytelnicy tak go kochają. Książka miała już u nas kilka wydań i zapewne doczekamy się nowego, z fotosami z filmu Jiřiego Menzla.

2
„Zbyt głośna samotność” (przekład Piotr Godlewski)
Kolejna pozycja obowiązkowa, uznana przez Susan Sontag za jedną z 20 najważniejszych powieści XX w. Historia miłości do książek, opowiedziana przez człowieka, który całe życie zajmował się ich niszczeniem.

3
„Bar Świat” i „Sprzedam dom, w którym już nie chcę mieszkać” (przekład Janusz Anderman, Tadeusz Lis i inni)

Hrabal najpierw zasłynął jako autor opowiadań; w dwóch powyższych zbiorach znajdziemy najlepsze z nich: „Wieczorną lekcję jazdy”, „Kafkiadę” i inne. Praska Libeń, niesamowite knajpy, niezwykli zwykli ludzie i największy na świecie pomnik Stalina w tle.

4
„Lekcje tańca dla starszych i zaawansowanych” (przekład Andrzej Czcibor-Piotrowski)

Początek cyklu nymburskiego, którego bohaterami autor uczynił swego stryja Pepina, rodziców oraz mieszkańców Nymburka, gdzie spędził dzieciństwo i młodość. Kolejne części to „Postrzyżyny”, „Taka piękna żałoba” i „Skarby świata całego” (wszystkie w przekładzie Andrzeja Czcibora-Piotrowskiego). Polecam zwłaszcza opowiadania z tomu „Taka piękna żałoba”, których narratorem jest Hrabal-dzieciątko.

5
„Wesela w domu” (przekład Piotr Godlewski)

Autobiograficzna opowieść, której narratorem jest żona pisarza Eliszka. Zaczyna się w czasach, gdy Hrabal oficjalnie nie był jeszcze pisarzem, a kończy, gdy oficjalnie przestał nim być (czyli od połowy lat 50. do początku lat 70.). Całość składa się z trzech części, które można czytać w dowolnej kolejności; sugeruję następującą: „Przerwy” (3), „Wesela w domu” (1), „Vita nuova” (2).

6
„Czuły barbarzyńca” (przekład Aleksander Kaczorowski)

Opowieść o przyjaźni pisarza z grafikiem Vladimirem Boudnikiem i filozofem Egonem Bondym, napisana wkrótce po samobójczej śmierci Boudnika, tytułowego „Czułego barbarzyńcy” w 1968 r. Manifest artystyczny Hrabala, pochwała spontanicznej twórczości, a zarazem źródłosłów nazwy popularnej warszawskiej księgarni, siedziby wydawnictwa Świat Literacki, którego seria „Dzieł wybranych” Hrabala przyczyniła się do tego, iż pisarz ten w latach 90. znalazł u nas nowych, młodych czytelników.

7
„Kim jestem” (przekład Andrzej S. Jagodziński)

Najwybitniejszy spośród licznych esejów Hrabala. Świetne wprowadzenie do jego twórczości i znakomita autocharakterystyka pisarza.

8
„Pociągi pod specjalnym nadzorem” (przekład Andrzej Czcibor-Piotrowski)

Podstawa literacka znakomitego filmu Jiřiego Menzla. Osobiście wyżej cenię jego pierwowzór z 1949 r., opowiadanie „Kain” (przekład Józefa Waczkówa; nie mylić z „Legendą o Kainie”, która jest jego słabszą wersją z 1968 r.).

9
„Święto przebiśniegu” (przekład Jan Stachowski)

Najbardziej niedoceniona książka Hrabala; zbiór opowiadań o sąsiadach z Kerska, gdzie pisarz miał dom letni. Jego kontynuacją jest „Auteczko” (przekład Jakub Pacześniak). Polecam wyłącznie pełne wydanie „Święta przebiśniegu” z lat 90.

10
„Drybling Hidegkutiego” (przekład Aleksander Kaczorowski)

To obszerny wywiad-rzeka z pisarzem, przeprowadzony w połowie lat 80. przez węgierskiego dziennikarza i wydawcę Laszlo Szigetiego. Raczej dla hrabalomaniaków.