POLITYKA

Poniedziałek, 27 maja 2019

Polityka - nr 1 (2485) z dnia 2005-01-08; s. 52-53

Świat / Wyspa Afrodyty

Witold Pawłowski

Kwadratura Cypru

Cypryjczycy długo będą rozpamiętywać ten rok niespodzianek. Z Afryki przyleciała szarańcza, amerykański archeolog odkrył resztki Atlantydy, a Europa nagle przestała ich rozumieć. Swoje sympatie po raz pierwszy skierowała ku północnej, tureckiej części wyspy.

Szarańcza odleciała; rewelacje Roberta Sarmanta, który pod warstwą mułu doszukał się fragmentów muru i atlantydzkiej agory, natychmiast podważyli inni koledzy archeolodzy; za to o Cyprze znów stało się głośno w Europie, bo niewiele brakowało, a zablokowałby unijne negocjacje członkowskie z Turcją. Miał zresztą całkiem istotny powód: Turcja, chcąca przystąpić do Unii, ciągle nie uznała jednego z 25 państw członkowskich, Cypru właśnie. Sytuacja dosyć surrealistyczna. Dodatkowo blokuje przed Cypryjczykami swój obszar powietrzny i porty, a także bruździ w rozmaitych organizacjach międzynarodowych, wetując członkostwo Cypru. Obie strony mają zresztą dużą determinację i praktykę w podstawianiu sobie nogi.

Rzecz w tym, że od 30 lat, czyli od tureckiej interwencji na wyspie, sytuacja postrzegana była jako czarno-biała. Cypryjscy Grecy występowali jako ofiary agresji – wypędzeni z domów, pozbawieni dobytku; okupacyjnego państwa powstałego na północy nie uznał nikt poza Turcją. W istocie było to państwo bezpaństwowe; handlować mogło ...

Jak się podzielił?

Cypr kolonizowali w przeszłości Grecy, Persowie, Egipcjanie, Rzymianie, Bizantyjczycy, Frankowie i Wenecjanie; w latach 1571–1878 był częścią Imperium Osmańskiego, później znajdował się pod administracją brytyjską, a od 1925 r. stał się brytyjską kolonią. Uzyskał niepodległość w 1960 r.; pierwszym prezydentem został przywódca cypryjskich Greków arcypiskup Makarios. Mniejszość turecka uzyskała konstytucyjne prawo do wyboru wiceprezydenta i po 30 proc. miejsc w rządzie i w parlamencie, jednak już wkrótce po serii konfliktów Turcy wycofali się ze współrządzenia, a między obiema wspólnotami dochodziło do licznych incydentów, również zbrojnych. Cypryjscy Grecy dążyli do połączenia z Grecją (enosis); Turcy sprzyjali idei podziału wyspy (taksim). W 1974 r. w zamachu kierowanym przez wojskowych z Aten obalony został prezydent Makarios, a puczyści ogłosili enosis. Korzystając z tego pretekstu inwazji na wyspę dokonała armia turecka, zajmując 36 proc. jej powierzchni.

Od 1 maja 2004 r. Cypr należy do Unii Europejskiej, ale rozwiązania unijne obowiązują tylko w południowej, greckiej części wyspy.