POLITYKA

Wtorek, 21 maja 2019

Polityka - nr 28 (3067) z dnia 2016-07-06; s. 56-58

Historia

Jerzy Besala

Mątwa domowa

Stoczona przed 350 laty bitwa pod Mątwami była kulminacją wojny domowej między stronnictwem króla Jana Kazimierza i rokoszanami pod buławą Jerzego Sebastiana Lubomirskiego.

Rzeczpospolita w czasach panowania Jana Kazimierza potrzebowała reform, m.in. uwolnienia się od zmory wolnej elekcji i od zasady jednomyślności przy podejmowaniu uchwał sejmowych. Para królewska Jan Kazimierz Waza i Ludwika Maria Gonzaga nie dochowała się dzieci, więc otwarta pozostawała też sprawa następstwa tronu.

Dwór usiłował wprowadzić vivente rege: wybór następcy za życia Jana Kazimierza. Jednakże szlachta uważała to za zamach na swe wolności, nie bez racji, gdyż kandydat już został przez dwór upatrzony. Istotną rolę odgrywały czynniki osobiste: król był nielubiany przez szlachtę z wzajemnością, a królową oskarżano zasadnie o stosowanie korupcji. Wprowadziła bowiem pensje płatne francuskim złotem, by zyskać przychylność senatorów i wyższych dowódców dla swych planów. Z jej inicjatywy kanclerz Krzysztof Pac zaczął zbierać na sejmie podpisy posłów i senatorów na tajnych skryptach popierających projekt vivente rege. I wreszcie Jan Kazimierz 30 listopada 1660 r. zawarł tajny układ z Francją, przewidujący syna ...