POLITYKA

Piątek, 24 maja 2019

Polityka - nr 1 (1) z dnia 2011-01-18; Niezbędnik Inteligenta Plus [04]. Co się dzieje w kulturze; s. 32-36

Literatura

Anna Nasiłowska

Między kolekcją a kanonem

Czy istnieje i czym jest kanon literacki? Problem ma znacznie szerszy wymiar niż szkolna lista lektur, umożliwiająca zdanie matury. Współczesna kultura bowiem przestaje kultywować tradycyjne hierarchie.

Katalog spornych kwestii jest ogromny i spróbujmy je zasygnalizować w postaci prowokacyjnych pytań: Czy czytanie dzieł literackich nie stanie się z czasem mniej ważne i czy w ogóle warto, by istniała tu jakaś wspólna lista? Może uczniowie powinni czytać po prostu to, co im się podoba, bez narzucania im arbitralnie dobranych lektur? Skoro teraz młodzi ludzie zaczytują się w powieściach fantasy, to dlaczego nie pozwolić im na to, skoro chodzi przede wszystkim o wyrobienie nawyku lektury? Czy obowiązkowy kanon nie jest po prostu uzurpacją, aktem ideologicznej przemocy, która zawsze działa w interesie grup uprzywilejowanych? Rozporządzają one środkami, by narzucić swój punkt widzenia innym, bardzo często posługując się argumentacją estetyczną czy kreując hierarchie artystyczne, by ukryć rzeczywisty cel. Czy więc nie chodzi o utrzymywanie w ryzach nowych grup społecznych po to, by za pomocą sztucznie wykreowanych wartości zapewnić supremację starych elit? I jaki jest sens podtrzymywania tradycyjnych wyobrażeń i hierarchii za pomocą instrumentów przymusu, jakimi dysponuje szkoła, skoro świat zmienia się tak ...

Literacki kanon Zachodu

Lista autorów, których dzieła należy znać, ułożona przez Harolda Blooma, profesora Yale, w jego kanonicznej książce „The Western Canon. The Books and School of the Ages”:

William Szekspir
Dante Alighieri
Geoffrey Chaucer
Miguel de Cervantes
Michel de Montaigne
Molier
John Milton
Samuel Johnson
Johann Wolfgang Goethe
William Wordsworth
Jane Austin
Walt Whitman
Emily Dickinson
Karol Dickens
George Eliot
Lew Tołstoj
Henryk Ibsen
Zygmunt Freud
Marcel Proust
James Joyce
Wirginia Woolf
Franz Kafka
Jorge Luis Borges
Pablo Neruda
Fernando Pessoa
Samuel Beckett

Kanon lektur szkolnych

To jedyny kanon literacki z sankcją instytucjonalną. Trudno tu jednak o jakieś porównania, gdyż – inaczej niż w Polsce – zalecenia w tym względzie są zróżnicowane i ramowe, zostawiające dużą swobodę szkołom i nauczycielom. W Niemczech leżą w kompetencji landów. W Anglii zaleca się zapoznanie uczniów z dziełami Szekspira, Dickensa, Jane Austin, George’a Eliota, a ponadto... Benjamina Zephaniaha, Philipa Pullmana i Billa Brysona. Z listy 100 książek polecanych przez National Education Association (USA) do czytania dzieciom i przez nie mało która cokolwiek powie polskim czytelnikom. Przeważają bowiem w takich zestawach dzieła rodzime. Często są one układane według szczególnych kryteriów. W Kanadzie na przykład, w ramach dowartościowania ludności rodzimej (Indian, Eskimosów), zaleca się do czytania w postaci lektur szkolnych dzieła opisujące los tej ludności lub reprezentatywne dla jej twórczości.

Literacki kanon internetowy

Układanie różnych list, tworzenie zestawień to popularne zajęcie internautów. Podobnie w tym przypadku. Po wpisaniu w wyszukiwarkę hasła „kanon literacki” trafimy na strony, gdzie układa się np. listy najlepszych książek i autorów.

Ranking tłumaczeń

Liczba tłumaczeń na obce języki książek polskich literatów (źródło: Instytut Książki, dane z 2009 r.)

Autor/przekłady całych książek/przekłady w antologiach

Stanisław Lem 990/76
Witold Gombrowicz 345/43
Ryszard Kapuściński 299/7
Czesław Miłosz 281/116
Sławomir Mrożek 229/63
Wisława Szymborska 175/140
Janusz Korczak 140/24
Tadeusz Różewicz 134/167
Zbigniew Herbert 129/100
Andrzej Sapkowski 125/4
Jarosław Iwaszkiewicz 124/153
Bruno Schulz 104/32
Jerzy Andrzejewski 100/38
Andrzej Szczypiorski 97/9
Tadeusz Konwicki 84/8
Andrzej Stasiuk 76/25
Olga Tokarczuk 75/14
Hanna Krall 62/13

Polska literatura klasyczna/przekłady całych książek/przekłady w antologiach

Henryk Sienkiewicz 737/57
Adam Mickiewicz 145/145
Bolesław Prus 134/34
Władysław Reymont 85/36
Józef Ignacy Kraszewski 84/27
Stanisław Witkiewicz 83/35

Autorzy polscy tłumaczeni na największą liczbę języków

Tadeusz Różewicz ...... 50
Czesław Miłosz ...... 45
Stanisław Lem ...... 42
Wisława Szymborska ...... 41
Zbigniew Herbert ...... 39
Ryszard Kapuściński ...... 36
Sławomir Mrożek ...... 35
Witold Gombrowicz ...... 33
Bruno Schulz ...... 32
Jarosław Iwaszkiewicz ...... 31
Karol Wojtyła ...... 30
Janusz Korczak ...... 29
Jerzy Andrzejewski ...... 29
Olga Tokarczuk ...... 27
Tadeusz Konwicki ...... 24
Andrzej Szczypiorski ...... 23
Andrzej Stasiuk ...... 22
Paweł Huelle ...... 21
Antoni Libera ...... 20

W latach 2000–09 polską literaturę tłumaczono najczęściej na język:

rosyjski (1101)
niemiecki (936)
francuski (496)
angielski (427)
czeski (293)
hiszpański (289)
litewski (250)
włoski (244)
oraz węgierski (206)