POLITYKA

środa, 20 lutego 2019

Polityka - nr 27 (2712) z dnia 2009-07-04; s. 60-64

Półprzewodnik Polityki / Markowe szlaki

Marek Henzler

Módl się i pracuj, i czytaj

Są uznawani za prekursorów zjednoczonej Europy, nic dziwnego, że kulturowy szlak turystyczny drogami cystersów – z polskim odgałęzieniem – powstał z inicjatywy Rady Europy. Dewizą zakonników było: Ora et labora et lege.

Początek zakonowi cystersów dało benedyktyńskie opactwo w Molesmes we Francji, którego opat św. Robert uznał, że na nowo trzeba odrodzić regułę św. Benedykta i w 1098 r. założył klasztor w Cîteaux (łac. Cistercium). Jego dzieło kontynuowali święci: Alberyk, Stefan, a zwłaszcza Bernard z Clairvaux, za którego rządów zakon przeżył złoty wiek rozwoju. W roku jego śmierci (1153 r.) istniało już 345 opactw.

Św. Bernard był wielkim krytykiem wcześniejszej architektury sakralnej. W kościołach nie podobała mu się liczba, wielkość oraz kosztowne wyposażenie kaplic, które miały przeszkadzać wiernym w skupianiu się na modlitwie. Kierowana przez niego cysterska kapituła zakazała m.in. budowania wież dzwonniczych, wstawiania do kościołów rzeźb i obrazów, z wyjątkiem obrazu Zbawiciela Chrystusa, wykonywania wielobarwnych posadzek, zalecała też usunięcie witraży.

Klasztory cysterskie miały być budowane poza miastami, wśród pól i lasów, koniecznie nad płynącą wodą, którą wykorzystywano do poruszania młyńskich ...

Markowe szlaki przez Polskę – im poświęcamy trzynasty wakacyjny Półprzewodnik POLITYKI. W cyklu tym opiszemy tematyczne ścieżki turystyczne. Wiele z nich jest polskim odcinkiem europejskich szlaków kulturowych i ich wytyczanie jest finansowane z pieniędzy unijnych. Dzięki nim Polskę można odkrywać na nowo.

Drogami cystersów

Okrągłe rocznice, 900-lecie urodzin św. Bernarda z Clairvaux, głównego twórcy zakonu cystersów, i 900-lecie powstania tego zakonu, skłoniły Radę Europy do utworzenia w ramach programu europejskich dróg kulturowych szlaku turystycznego Drogami cystersów. Jedno z jego odgałęzień – z Portugalii, przez Hiszpanię, Francję i Niemcy – sięga do Polski, gdzie w 1990 r. w cysterskim opactwie w Mogile (dziś Kraków), powołano jego polską część. Prowadzi ona przez ok. 40 miejscowości, w których były bądź do dziś są cysterskie i pocysterskie klasztory, kościoły, młyny, parki i kalwarie. Miejsca te tworzą cztery pętle: małopolską, śląską, wielkopolską i kujawsko-pomorską (patrz mapa).

Brakuje dobrego przewodnika, ale wiele informacji, łącznie z adresami, numerami telefonów i godzinami zwiedzania znajdziemy na oficjalnej stronie www.szlakcysterski.org, na stronach Polskiej Kongregacji Cystersów www.cystersi.pl, poszczególnych opactw i na stronach miłośników historii średniowiecza i architektury oraz historii Kościoła. W 2003 r. przedstawiciele cystersów, badacze dziejów zakonu i samorządowcy z gmin z cysterskim dziedzictwem powołali, przy prezesie Polskiej Kongregacji Cystersów (dziś jest nim opat o. Piotr Chojnacki z opactwa Mogiła), Radę Koordynacyjną Szlaku Cysterskiego. W 2007 r. powstało też Ogólnopolskie Stowarzyszenie Gmin Cysterskich. Przewodniczący stowarzyszenia Jerzy Bakiewicz, wójt gminy Bierzwnik (dawniej Marienwald, czyli Las Marii, woj. zachodniopomorskie), przyznaje, że w Radzie Koordynacyjnej decydujący głos mają duchowni i naukowcy, dlatego samorządowcy powołali własne stowarzyszenie, liczące już 19 gmin. Hasło ratowania i udostępniania dziedzictwa zakonników, uznawanych za prekursorów zjednoczonej Europy, dobrze brzmi we wnioskach o unijne środki. By skuteczniej po nie sięgać, niektóre z gmin przystąpiły do Europejskiej Karty Opactw i Miejsc Cysterskich, a inne lansują pomysł powołania Polskiej Karty Cystersów.

Cysterskie klasztory zwiedzać można przez cały rok, ale w mniej uczęszczanych miejscach warto się wcześniej telefonicznie umówić. W czynnych klasztorach są przerwy w zwiedzaniu na czas modlitw i posiłków zakonników. W większości obiektów płaci się za wstęp i oprowadzanie (3–5 zł) oraz parking. Otrzymuje się bilet wstępu lub święty obrazek. Mile widziane są dodatkowe datki – co łaska. Najlepiej jest podróżować samochodem, ale przy pokonywaniu mniejszych odcinków szlaku dobrym rozwiązaniem jest też rower. W woj. wielkopolskim, wokół Puszczy Zielonka (okolice Wągrowca), wytyczono cysterski szlak rowerowy, a w Pelplinie także szlak wodny. Przy niektórych klasztorach i parafiach są domy medytacyjno-rekolekcyjne, gdzie można tanio przenocować.

Więcej zdjęć ze szlaku oraz praktyczny informator dla turystów (adresy, ceny, telefony) na: www.polityka.pl/wakacje

Załączniki

  • Drogami cystersów

    Drogami cystersów