POLITYKA

środa, 24 lipca 2019

Polityka - nr 45 (2679) z dnia 2008-11-08; s. 80-82

Nauka

Karol Jałochowski

Myśl jak kryształ

Nic tak nie cieszy przyrodników, jak piękne doświadczenia i odkrycia. Właśnie ułożono ich ranking.

Myślę, więc jestem – mawiał Kartezjusz. Ale – bądźmy poważni – co za przyjemność z samego bycia? Działanie – oto jest zadanie. Richard Feynman (1918–1988), jeden z najwybitniejszych fizyków XX w., przegrywając walkę z nowotworem powiedział: „Nienawidzę myśli, że miałbym umierać po raz drugi. To takie nudne”. Niczego bowiem tak nie znosił jak bezczynności i nierozwiązanych zagadek. Z tych samych powodów konstruował teorię relatywistycznej elektrodynamiki kwantowej, ale i śledził wędrówki mrówek, rozszyfrowywał hieroglify Majów, a pracując w Los Alamos, włamywał się do sejfów wojskowych tylko po to, by wewnątrz zostawić karteczkę: „Dokument nr LA4312 – Feynman Kasiarz”.

Bo być, to działać. Doświadczam, więc jestem. Jestem, bo robię doświadczenia. George Johnson, dziennikarz naukowy gazety „New York Times”, wydał niedawno ranking najpiękniejszych doświadczeń („The Ten Most Beautiful Experiments”). Przekonuje, że z doświadczeniami w nauce jest jak z dziewczynami na zabawie: im piękniejsze, tym ważniejsze.

Tylko czym jest piękno? Matematyk brytyjski Godfrey Harold Hardy (1877–1947) w klasycznym eseju „A ...

10 najpiękniejszych eksperymentów

(wybór George’a Johnsona)

1
Galileusz wykazuje, że wszystkie ciała spadają swobodnie w tym samym tempie.

2
William Harvey poznaje sposób działania układu krwionośnego.

3
Izaak Newton odpowiada na pytanie, czym jest kolor.

4
Antoine-Laurent Lavoisier odkrywa istotę procesu spalania.

5
Luigi Galvani (prawie) dowodzi, że życie to elektrochemia.

6
Michael Faraday powiązuje elektromagnetyzm ze światłem.

7
James Joule stwierdza, że praca i ciepło to dwie strony tego samego medalu.

8
Albert A. Michelson, szukając eteru, dowodzi jego nieistnienia.

9
Iwan Pawłow opisuje zjawisko odruchów warunkowych.

10
Robert Millikan mierzy ładunek elektronu.

Doświadczenia jak obrazy

Warto poszukiwać rozwiązania problemu, które jest piękne w swej prostocie, pomysłowości i elegancji, bo jego znalezienie jest powodem do satysfakcji, radości i dumy. To samo estetyczne kryterium stosuje się także do planowania eksperymentów. Naprawdę wielkie doświadczenia były bardzo piękne i, w tym sensie, niczym nie różnią się od innych tworów ludzkiego geniuszu, takich jak dzieła muzyczne czy obrazy.

Prof. Czesław Radzewicz
Zakład Optyki Instytutu Fizyki Doświadczalnej UW

Poszukiwacze diamentów

To, że doświadczenia w bliskiej mojemu sercu fizyce cząstek elementarnych są bardzo skomplikowane, nie oznacza, że nie prowadzą do pięknych odkryć i nie dostarczają badaczom przeżyć estetycznych. Przy odrobinie szczęścia można w niej znaleźć swój diament. Z własnego doświadczenia wiem, jak ekscytujące jest jego poszukiwanie. Dziewicze terytoria są piękne również i w krainie kwarków.

Prof. Jan Nassalski
Instytut Problemów Jądrowych im. A. Sołtana, członek Rady CERN