POLITYKA

Wtorek, 21 maja 2019

Polityka - nr 20 (3059) z dnia 2016-05-11; s. 64-65

Historia / Nagrody Historyczne Polityki od 1959

Marian Turski

Na i za podium

W naszym konkursie rygor jest jeszcze ostrzejszy niż w rywalizacji sportowej, bo w każdej kategorii miejsce na podium jest tylko jedno. Listę nagrodzonych publikujemy obok, a warto też powiedzieć o tych, którzy nie zostali wyróżnieni, a nawet nie znaleźli się wśród nominowanych.

Zapewne to spojrzenie subiektywne, ale przede wszystkim powinienem zwrócić uwagę na opublikowany w minionym roku „Dziennik” Dawida Sierakowiaka (oprac. Ewa Wiatr, Adam Sitarek, wyd. ŻIH; w ub.r. ukazał się ten dziennik również w wydawnictwie Marginesy). Tu dygresja. W swoim czasie próbowaliśmy z Leszkiem Kołakowskim zrobić listę najważniejszych pamiętników żydowskich z czasów Zagłady. A oto jego wskazania: wspomnienia Calka Perechodnika („Spowiedź”, wyd. Karta), Mariana Berlanda („Dni długie jak wieki”, wyd. NOWA), dziennik Dawida Sierakowiaka.

Habent sua fata libelli. Wiemy, jak powszechną lekturą stał się dziennik Anny Frank. Całe szczęście, bo dla wielu ludzi na Zachodzie był to klucz do otwarcia wiedzy o Zagładzie. Ale dziennik Sierakowiaka jest o wiele głębszy i dostarcza nieporównanie więcej informacji źródłowych: o postawach całej społeczności gettowej (łódzkiej), o stanie samowiedzy na temat własnego losu, o strukturach wolą okupanta narzuconych państewku żydowskiemu, o narodzinach ruchu oporu i jego formach. A przede wszystkim jest to wyjątkowego znaczenia studium ...

Skład Jury Nagród Historycznych POLITYKI:

prof. dr hab. Włodzimierz BORODZIEJ, prof. dr hab. Dariusz STOLA, dr hab. Bożena SZAYNOK, red. Marian TURSKI (przewodniczący), prof. dr hab. Wiesław WŁADYKA, dr hab. Marcin ZAREMBA.

Laureaci Nagród Historycznych Polityki 2016

W kategorii prac naukowych i popularnonaukowych nagrodę otrzymał Jan Olaszek, „REWOLUCJA POWIELACZY. NIEZALEŻNY RUCH WYDAWNICZY W POLSCE 1976–1989” (Trzecia Strona, Warszawa 2015). Nagrodzona praca to fascynująca historia drugiego obiegu wydawniczego w PRL. Nigdzie na świecie tego rodzaju działalność nie przybrała nawet porównywalnych rozmiarów.

W kategorii pamiętników i wspomnień nagrodę otrzymała Anna Machcewicz za opracowanie „»ŻYCIE TAK NAS GŁUPIO ROZŁĄCZA…« LISTY WIĘZIENNE 1946–1956” Zofii i Kazimierza Moczarskich (Towarzystwo Więź, Warszawa 2015). O wyjątkowości tej publikacji decyduje opis doświadczania krańcowych sytuacji, zróżnicowanych przeżyć małżonków, ich emocji, doświadczenia stalinowskiej rzeczywistości za więziennymi kratami.

W kategorii wydawnictwa źródłowejury przyznało nagrodę Karolinie Szymaniak za opracowanie i tłumaczenie „PISM Z GETTA WARSZAWSKIEGO” Racheli Auerbach (Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa 2015). Jest to odczytany na nowo i ocalony od zapomnienia ważny dokument źródłowy w postaci dziennika z getta pisarki i psycholog, która współtworzyła podziemne archiwum getta warszawskiego, tzw. Archiwum Ringelbluma.

Za Najlepszy debiut jury uznało książkę Adama Sitarka „»OTOCZONE DRUTEM PAŃSTWO«. STRUKTURA I FUNKCJONOWANIE ADMINISTRACJI ŻYDOWSKIEJ GETTA ŁÓDZKIEGO” (Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi, Łódź 2015). Praca ta zbiera szczegóły i fakty dotyczące tworzenia i działalności administracji getta łódzkiego. Jest ważnym przyczynkiem do dyskusji o tzw. Judenratach.