POLITYKA

Poniedziałek, 27 maja 2019

Polityka - nr 24 (2354) z dnia 2002-06-15; s. 69-70

Historia

Marcin Król

Nędza nacjonalizmu

Sto lat po wydaniu „Myśli nowoczesnego Polaka” mentalność endecka święci w Polsce tryumfy

Do dzisiaj czytam „Myśli nowoczesnego Polaka” z pasją, z podziwem i z poczuciem gwałtownego protestu.

W 1902 r. w „Przeglądzie Wszechpolskim” Roman Dmowski opublikował pierwszą wersję najbardziej zapewne znanej i chyba najważniejszej polskiej książki z zakresu myśli politycznej, jaka ukazała się w pierwszej połowie XX w. Wznawiano ją wiele razy, a trzecie wydanie z 1907 r. jest w istotnym stopniu zmienione, co wynikało z ewolucji poglądów autora, który coraz chętniej posługiwał się antysemityzmem i szowinizmem dla celów politycznych. Pozostańmy jednak przy pierwszym wydaniu sprzed stu lat i przyjrzyjmy się, jak bardzo ta publikacja była rzeczywiście nowoczesna i w jakim stopniu wpłynęła na ukształtowanie się polskiej endeckiej mentalności.

Dmowski – co rzadkie w Polsce – był pod wpływem angielskiej myśli politycznej, a zwłaszcza tak zwanego społecznego darwinizmu, którego najwybitniejszym przedstawicielem był Herbert Spencer. Społeczny darwinizm (Darwin został tu bezprawnie wmieszany, bo był tylko i wyłącznie biologiem i sprawy polityczne go nie interesowały) głosił ideę przetrwania najsilniejszych (survival of the fittest) przeniesioną z biologii na stosunki międzynarodowe. ...