POLITYKA

Wtorek, 23 października 2018

Polityka - nr 19 (2553) z dnia 2006-05-13; Polityka. Pomocnik historyczny ; s. 20-23

Stanisław Jaczyński

Niedoszła dywizja

Zanim powstała armia Andersa

W czasie II wojny światowej formacje zbrojne państw okupowanych odradzały się przede wszystkim na terytorium Wielkiej Brytanii. W Związku Radzieckim pierwszą i najmniej znaną próbę sformowania w ramach Armii Czerwonej polskiej dywizji – za plecami legalnego rządu RP w Londynie – podjęły władze radzieckie jesienią 1940 r.

Druzgocąca klęska Francji w czerwcu 1940 r. uzmysłowiła kierownictwu ZSRR, że nadzieje na długą i wyczerpująca wojnę na Zachodzie stały się nierealne. Na Kremlu dojrzewało przekonanie o nieuchronności starcia z Niemcami. Z tej perspektywy latem 1940 r. zaczęto też inaczej niż dotychczas postrzegać kwestię polską, co wyrażało się w stopniowym odchodzeniu od prowadzonej od 17 września 1939 r. polityki represji w stosunku do Polaków i szukaniu z nimi porozumienia tak na płaszczyźnie politycznej jak i wojskowej. Między innymi nastąpiło wstrzymanie (do maja 1941 r.) masowych deportacji obywateli II RP w głąb Związku Radzieckiego, osłabienie terroru policyjnego. Historycy przyczyn tych posunięć upatrują w tym, że władze radzieckie uznały, iż proces oczyszczania zajętych ziem z grup polskiej ludności (zwłaszcza inteligencji), które mogłyby organizować działalność niepodległościową, osiągnął stan zadowalający okupanta.

Wiadomo, że darzona przez radzieckiego dyktatora szczególnymi względami Wanda Wasilewska (od marca 1940 r. deputowana do Rady Najwyższej ZSRR) goś...

Autor jest profesorem historii, dyrektorem Instytutu Nauk Społecznych Akademii Podlaskiej w Siedlcach.