POLITYKA

środa, 21 listopada 2018

Polityka - nr 11 (2798) z dnia 2011-03-12; s. 58-60

Historia

Dariusz Stola

Ofiary zakładników

Książka „Judenjagd” uświadamia, jak wiele o polskiej wsi nie wiemy – o jej złożonej organizacji pod okupacją i związku tej organizacji z udziałem w polowaniu na Żydów.

Tytuł mówi wystarczająco wiele: „Judenjagd. Polowanie na Żydów 1942–1945. Studium dziejów pewnego powiatu”. To polowanie ma niemiecką nazwę – wymyślili ją i używali jego organizatorzy i główni wykonawcy: niemieccy policjanci, żandarmi, esesmani. Ale to nie oni zapełniają scenę dramatu – ich rola jest kluczowa, lecz postaci nieliczne. Dlatego znaczna część książki dotyczy innych uczestników polowania: nagonki złożonej z okolicznych chłopów, kolaborantów-podwykonawców w granatowych mundurach oraz ludzi, którzy nie są pod rozkazami Niemców, lecz kłusują na własną rękę.

Tę liczną grupę aktorów krwawego dramatu pozwolił ujawnić specyficzny rodzaj źródeł (acz niejedyny na liście wykorzystanych dokumentów epoki): akta sądowe z powojennych rozpraw z tzw. dekretu sierpniowego, czyli dekretu z 31 sierpnia 1944 r. W latach 40. wszczęto kilkadziesiąt tysięcy takich spraw, zachowały się po nich steki tysięcy stron zeznań. Jak każde źródło historyczne mają one swą specyfikę, wymagają uwzględniania okoliczności i celów ich powstania, intencji zeznającego i zadającego pytania itd. ...

Dariusz Stola jest profesorem w Instytucie Studiów Politycznych PAN, prorektorem Collegium Civitas. Za książkę „Nadzieja i zagłada” otrzymał w 1996 r. m.in. Nagrodę Historyczną POLITYKI.

Jan Grabowski, Judenjagd. Polowanie na Żydów 1942–1945. Studium dziejów pewnego powiatu, Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2011