POLITYKA

Poniedziałek, 27 maja 2019

Polityka - nr 3 (3) z dnia 2013-04-03; Pomocnik Historyczny. Historia Żydów polskich; s. 17-21

Polin

Anna Michałowska-Mycielska

Piąty stan

W dawnej Rzeczpospolitej Żydzi stanowili odrębny stan. Posiadali własne prawa, różne od pozostałych grup ludności.

System przywilejów i zależności. Używanie terminu stan jest uzasadnione także liczbą ludności żydowskiej, według niektórych szacunków sięgającą pod koniec XVIII w. nawet miliona (art. s. 13), co stanowiło ok. 1/10 całej ludności kraju i było liczebnie porównywalne ze szlachtą. Położenie prawne ludności żydowskiej określało wiele czynników: przywileje generalne i prowincjonalne, przywileje dla gmin (art. s. 22) i pojedynczych osób, regulacje wojewodów i prywatnych właścicieli terenów, uchwały sejmowe i sejmikowe oraz zarządzenia władz miejskich i kościelnych. To powodowało, że status Żydów w poszczególnych miejscowościach był bardzo różny.

Wydawanie przywilejów generalnych wyrastało ze średniowiecznej koncepcji podległości wszystkich Żydów władcy. Pierwszy taki przywilej na ziemiach polskich, wydany przez księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego w 1264 r. (art. s. 9), dotyczył działalności gospodarczej ludności żydowskiej, sądownictwa nad Żydami oraz wzajemnych kontaktów ludności chrześcijańskiej i żydowskiej. Obok przywilejów generalnych monarchowie ...