POLITYKA

Czwartek, 14 grudnia 2017

Polityka - nr 10 (10) z dnia 2013-12-04; Pomocnik Historyczny. Stany Zjednoczone Ameryki; s. 4-5

Detale

Iwona Kochanowska  [opr.]

Podręczne kalendarium

Stany Zjednoczone od herbatki bostońskiej do pierwszej wojny światowej

16 XII 1773 – tzw. herbatka bostońska; zatopienie ładunku herbaty należącej do Kompanii Wschodnioindyjskiej w proteście wobec polityki celnej Wielkiej Brytanii.

5 IX–18 X 1774 – I Kongres Kontynentalny w Filadelfii gromadzi delegatów 12 kolonii (bez Georgii).

19 IV 1775 – pierwsze zbrojne starcie kolonistów z oddziałami brytyjskimi pod Lexington i Concord; początek wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

10 V 1775 – w Filadelfii rozpoczyna obrady II Kongres Kontynentalny; powołuje armię (14 VI) i mianuje George’a Washingtona jej dowódcą (15 VI). Kongres działa jako najwyższa władza kolonii do samorozwiązania w 1789.

4 VII 1776 – Kongres uchwala Deklarację Niepodległości.

15 XI 1777 – Kongres uchwala Artykuły Konfederacji i Wiecznej Unii, zw. też pierwszą konstytucją, dające podwaliny ustrojowe nowego państwa.

3 IX 1783 – paryski traktat pokojowy: Wlk. Brytania uznaje niepodległość Stanów Zjednoczonych.

17 IX 1787 – konwencja filadelfijska uchwala Konstytucję Stanów Zjednoczonych, ratyfikowaną następnie (do 1790) przez 13 stanów założycielskich.

30 IV 1789 – inauguracja prezydentury George’a Washingtona (piastował urząd przez 2 kadencje, do 1797).

2 XII 1791 – uchwalenie Deklaracji praw (Bill of Rights), pierwszych 10 poprawek/nowel do Konstytucji, gwarantujących ochronę praw obywatelskich.

16 VII 1790Residence Act wyznacza miejsce pod przyszłą stolicę i zasady jej budowy; 9 IX 1791 otrzymuje nazwę Waszyngton – na cześć pierwszego prezydenta.

2 IV 1792 – ustawa o systemie monetarnym (Coinage Act) tworzy podstawy prawne jednolitego systemu monetarnego (dolar), opartego na złocie i srebrze; od 14 III 1900, na podstawie Gold Standard Act, wyłącznie na złocie.

2 V 1803 – zakup Luizjany od Francji.

18 VI 1812 – Stany Zjednoczone wypowiadają wojnę Wlk. Brytanii. Tzw. druga wojna o niepodległość zakończona pokojem w Gandawie 24 XII 1814, status quo ante bellum.

22 II 1819 – zakup Florydy od Hiszpanii.

3 III 1820 – tzw. kompromis Missouri dzieli stany na niewolnicze i wolne od niewolnictwa.

2 XII 1823 – prezydent James Monroe ogłasza hasło „Ameryka dla Amerykanów”; tzw. doktryna Monroe stała się filarem amerykańskiego izolacjonizmu w XIX w.

1831 – pierwsza konwencja krajowa nominująca kandydata na prezydenta, zorganizowana w Baltimore przez Partię Antymasońską; Partia Demokratyczna organizowała konwencje od lat 40.; Partia Republikańska od 1856.

1832 – po raz pierwszy użyto sformułowania o podziale łupów (spoils system) dla praktyki obsadzania stanowisk w administracji zwolennikami zwycięskiej partii. Wprowadzona przez prez. Andrew Jacksona (1833–37). Ograniczona ustawą Pendletona (16 I 1883).

1844 – z rozłamu Partii Demokratyczno-Republikańskiej powstaje Partia Demokratyczna.

29 XII 1845 – przyjęcie Teksasu do Unii; wybuch wojny z Meksykiem, zakończonej pokojem w Guadalupe-Hidalgo (2 II 1848): Meksyk zrzeka się roszczeń do Teksasu, za który Unia płaci 15 mln dol. odszkodowania.

15 VI 1846 – układ oregoński ustanawia granicę z Kanadą na 49 równoleżniku.

III 1848 – doniesienia gazet w San Francisco o znalezieniu złóż złota wywołują tzw. gorączkę złota w Kalifornii.

31 III 1854 – nawiązanie stosunków gospodarczych z Japonią; traktat w Kanagawie przełamuje izolacjonizm japoński.

6–13 VII 1854 – konwencja założycielska Partii Republikańskiej.

6 XI 1860 – wybory wygrywa Abraham Lincoln, pierwszy prezydent z ramienia Republikanów; wyboru tego nie uznają niewolnicze stany Południa, reprezentowane wówczas przez (skłóconych) Demokratów.

20 XII – Karolina Północna ogłasza, że unia pomiędzy nią a Stanami Zjednoczonymi przestaje istnieć; podobne uchwały podejmują specjalne konwencje zwołane kolejno w Missisipi (9 I 1861); na Florydzie (10 I); w Alabamie (11 I); Georgii (19 I); Luizjanie (26 I) i Teksasie (1 II).

7 II 1861 – utworzenie Skonfederowanych Stanów Ameryki (Konfederacja, Południe) i wystąpienie (secesja) z Unii.

4 III 1861 – Abraham Lincoln obejmuje urząd prezydenta, w kwietniu wzywa do stłumienia secesji.

12 IV 1861 – ostrzelanie Fortu Sumter w zatoce Charleston w Karolinie Południowej przez Konfederatów, początek wojny domowej (American Civil War).

17 IV 1861 – graniczna Wirginia, dotychczas wahająca się, przystępuje do Konfederacji, następnie robią to Arkansas (6 V), Karolina Północna (20 V) i Tennessee (8 IV).

1862–66 – ustawy o kolei transkontynentalnej (Pacific Railroad Acts) regulujące kwestie prawne związane z budową pierwszej linii kolejowej do wybrzeży Pacyfiku; kolej ukończona w 1869.

20 V 1862 – ustawa o osadnictwie (Homestead Act) przyznaje każdemu obywatelowi Unii (oraz imigrantom) powyżej 21 roku życia prawo otrzymania od państwa działki na Zachodzie.

1 I 1863 – prezydent Lincoln proklamuje zniesienie niewolnictwa (Emancipation Proclamation); potwierdza to XIII poprawka/nowela do Konstytucji (I 1865).

1–3 VII 1863 – decydująca bitwa wojny ...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]