POLITYKA

Czwartek, 14 grudnia 2017

Polityka - nr 11 (11) z dnia 2011-10-19; Pomocnik Historyczny. Historia Arabów. 14 wieków cywilizacji, której nie znamy; s. 5-7

Iwona Kochanowska  [oprac.]

Podręczne kalendarium. Najważniejsze daty w historii Arabów

Ok. 570–632 – życie i działalność Mahometa (Muhammad Ibn Abd Allah).

610 – pierwsze objawienie Koranu.

622hidżra, emigracja Mahometa z Mekki do Jasribu, nazwanego Miastem Proroka (Madinat an-Nabi, Medyna); początek rachuby czasu według kalendarza muzułmańskiego.

630 – Mahomet zdobywa Mekkę.

632–661 – władzę sprawują kolejno bliscy i współpracownicy Mahometa, tzw. kalifowie sprawiedliwi (prawowierni): Abu Bakr, Umar I, Usman oraz Ali.

634–644 – kalif Umar dokonuje podboju dzisiejszych Iraku, Syrii, Palestyny i Egiptu.

644–656 – ostateczne zredagowanie Koranu.

661–750dynastia Umajjadów, kalifat damasceński; ekspansja terytorialna: od Pirenejów, Oceanu Atlantyckiego i Sahary po Kaukaz, Tien-szan i rzekę Indus.

Poł. VII w.podział islamu na sunnizm i szyizm.

732bitwa pod Poitiers; Frankowie powstrzymują podboje arabskie w Europie.

751bitwa nad Talasem i pokonanie armii chińskiej.

750–1258dynastia Abbasydów, kalifat bagdadzki; złoty wiek literatury i nauki arabskiej.

756 – zbiegły na Płw. Iberyjski Abd ar-Rahman z dynastii Umajjadów ogłasza się niezależnym emirem; emirat Kordoby, przekształcony w kalifat (929–1031).

762założenie Bagdadu przez kalifa Al-Mansura.

827 – podbój Sycylii.

IX/X w. – w Bagdadzie powstaje zbiór opowieści ludowych (inspiracja perska) znany jako „Księga tysiąca i jednej nocy”; 1717 – przekład francuski; 1768 – oparty na nim przekład polski.

909–1171dynastia Fatymidów; stolica w Kairze (od 973); obejmuje Egipt i Maghreb.

960–1924 – Mekka pod rządami rodu Haszymidów, potomków wnuka Mahometa, Al-Hasana, noszących honorowy tytuł szarifów (szlachetnie urodzonych).

1055Turcy Seldżuccy zdobywają Bagdad, ich wódz Togrul Beg ogłasza się sułtanem; kalifom abbasydzkim pozostaje władza religijna.

1096–1291wojny z krzyżowcami, m.in.: 1099 – chrześcijanie tworzą Królestwo Jerozolimskie; 1187 – Arabowie pod wodzą sułtana Saladyna zwyciężają pod Hittinem i odbijają Jerozolimę; 1291 – Arabowie zdobywają Akkę, ostatni bastion krzyżowców.

1171–1250dynastia Ajjubidów; stolica w Kairze; założona przez Salah ad-Dina (Saladyna), obejmuje początkowo Egipt, następnie Jemen, Syrię i Irak/Górną Mezopotamię; w Egipcie obalona przez Mameluków, w Syrii przez Mongołów.

XI–XIII w.rekonkwista, wyzwalanie przez chrześcijan Płw. Pirenejskiego spod panowania arabskiego, m.in.: 1118 – odbicie Saragossy; 1212 – klęska Arabów w bitwie pod Las Navas de Tolosa; 1236 – odbicie Kordoby, 1246 – Sewilli. Emirat Grenady (jedyne posiadłości arabskie na półwyspie) lennem króla Kastylii.

1250–1517 – rządy Mameluków (oligarchii wojskowej); stolica w Kairze; władają Egiptem i Syrią.

1258najazd Mongołów pod wodzą Hulagu; spustoszenie Bagdadu; ostatni kalif z dynastii Abbasydów zamordowany wraz z rodziną. Pod koniec wieku – najazd wojsk mongolskich pod wodzą Timura na Azję Środkową i Bliski Wschód (Iran, Irak, Syria).

1260 – mamelucki sułtan Bajbars pokonuje Mongołów pod Ajn Dżalut.

1492Hiszpanie zdobywają Grenadę; kres obecności muzułmańskiej na Płw. Pirenejskim.

1516–1566 – Turcy Osmańscy pod wodzą Selima I Okrutnego i Sulejmana II Wspaniałego zajmują Palestynę, Egipt, Irak, Tunis, Jemen, Trypolitanię i Algier. Imperium osmańskie przetrwało do 1918.

1666 – Mulaj ar-Raszid z dynastii Alawitów (potomków Mahometa) jednoczy plemiona marokańskie i ogłasza się sułtanem (dynastia panująca do dziś).

1704–1792 – życie i działalność Ibn Abd al-Wahhaba, inspiratora ruchu odnowy islamu (wahhabizmu); powstania wahhabitów przeciw Turkom 1818 i 1902.

1798 – wyprawa Napoleona do Egiptu.

1811–1849 – Egiptem włada niezależny pasza Muhammad Ali; od 1841 z tytułem wicekróla. Początek arabskiego odrodzenia (nahda).

1830–1847 – podbój Algierii przez Francję.

1832–1847 – antyfrancuskie powstanie Abd al-Kadira w Algierii.

1869 – otwarcie Kanału Sueskiego.

1881powstanie Mahdiego w Sudanie.

1899–1956Sudan pod protektoratem egipsko-brytyjskim; podział administracyjny na część północną (muzułmanie) i południową (ludność czarnoskóra).

1881–1956Tunezja pod protektoratem francuskim.

1912–1942Libia pod zwierzchnictwem włoskim.

1912–1956Maroko pod protektoratem francusko-hiszpańskim.

1914–1936 – oficjalny protektorat brytyjski w Egipcie.

1916podział Bliskiego Wschodu na strefy ...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]

Uwagi o obrazach, słowach i mapach arabskich

1. Bardzo trudno jest bogato zilustrować historię Arabów. Z powodów, które są opisane w tym „Pomocniku Historycznym”, mało jest materiałów źródłowych: obrazów, rzeźb itp. Staraliśmy się więc – gdy już nie można było inaczej – wykorzystywać przekazy m.in. perskie i tureckie, pochodzące co prawda nie od samych Arabów, ale z tego kręgu cywilizacji i kultury muzułmańskiej, którą oni sami tworzyli.

2. Przy zapisie nazwisk i nazw arabskich przyjęliśmy zasadę tzw. transkrypcji popularnonaukowej. Nie rozwiązuje to wszystkich problemów. Co zrobić, gdy np. jest stare spolszczenie imienia proroka islamu, z którym jesteśmy oswojeni – Mahomet, ale jego oryginalne imię w prawidłowej transkrypcji brzmi Muhammad? Przy czym jedni autorzy są zwolennikami spolszczeń, inni obstają przy zapisach transkrypcyjnych? Co zrobić, gdy np. kalifat na Półwyspie Iberyjskim według Arabów zwał się Al-Andalus i dopiero później, w ustach Europejczyków stał się Andaluzją – przy czym ta druga nazwa od razu mówi współczesnym czytelnikom, o co chodzi, a ta pierwsza jest pewnym rebusem? Przykłady najświeższe: co zrobić, gdy słynny prezydent Egiptu pozostaje dla Polaków Naserem, choć zwał się Abd an-Nasir, tak jak Al-Kaddafi jest Kadafim? I tak dalej z wieloma nazwiskami, nazwami, pojęciami. Musimy tu poradzić sobie z takim samym zjawiskiem porządkowania transkrypcji, które przed laty sprawiło, że chiński Mao Tse-tung okazał się być Mao Zedongiem.

Staraliśmy się znaleźć złoty środek: by czytelnikom pewne pojęcia nie były obce, ale też, by nie naruszać prawideł transkrypcyjnych. Zachowywaliśmy z reguły pisownię autorską, gdy było jasne, o co lub o kogo chodzi.

Przytaczając oryginalne słowa arabskie kursywę stosowaliśmy tylko za pierwszym razem, przy podawaniu ich znaczenia.

3. Nie mniejsze trudności sprawia sporządzenie map dotyczących historii świata arabskiego, szczególnie tej najnowszej. Przez wieki Arabowie tworzyli jeden kalifat, który z czasem zaczął się rozpadać na władztwa dynastyczne, emiraty itp. W okres kolonialny terytoria arabskie wchodziły jako prowincje imperium osmańskiego, wychodziły z niego jako różnorodne niepodległe państwa. I tu panuje spory chaos, np. nazewniczy. Dbaliśmy więc przede wszystkim o czytelność przekazu.

Załączniki

  • Na osi czasu

    Na osi czasu

  • Świat arabski

    Świat arabski - [rys.] Krysik Jarosław