POLITYKA

Niedziela, 26 maja 2019

Polityka - nr 12 (12) z dnia 2018-08-29; Pomocnik Historyczny 6/2018 Niepodległość 1918; s. 93-97

Dzieło

Andrzej Garlicki

Polska, ale jaka?

Wśród koncepcji odrodzonej Rzeczpospolitej wyróżniały się dwie podstawowe: inkorporacyjna i federacyjna.

Wolność i granice. Ponieważ rozbiory uznawano za zbrodnię, przez długi czas nie zadawano sobie pytania, jaki ma być kształt terytorialny odrodzonej Polski. Sprawa była prosta: decyzje rozbiorowe powinny zostać przekreślone i Polska powinna wrócić na mapę Europy w swych dawnych granicach. Zwracał na to uwagę Roman Dmowski w niezwykle interesującej książce „Polityka polska i odbudowanie państwa”, której pierwsze wydanie, poprzedzone publikacją w prasie obozu narodowego, ukazało się w 1925 r. Przywódca obozu narodowego stwierdzał, że „Rzeczpospolita na długo już przed rozbiorami zatraciła zdolność do posiadania i wykonywania jakiegokolwiek planu politycznego; nie widzi się też jasnego, logicznie obmyślanego planu w naszych działaniach porozbiorowych; nasze walki o niepodległość to walki o wolność, zbrojne protesty przeciw niewoli, nie zaś wyraz jakiejś akcji planowej, mającej przed oczyma cel konkretny. Nikt z tych, którzy je wywoływali i nimi kierowali, nie umiałby odpowiedzieć na pytanie, w jakiej postaci Polska będzie odbudowana w razie powodzenia”.

Tworzący się w ostatniej dekadzie XIX w. obó...