POLITYKA

Sobota, 20 lipca 2019

Polityka - nr 13 (2238) z dnia 2000-03-25; s. 86-88

Historia

Tadeusz Olszański  [tłum.]Imre Molnar

Polski książę Esterhazy

Aresztowany w Bratysławie przez NKWD, trafił do gułagu

Tadeusz Olszański poruszył nieznane szerzej dzieje współpracy polskiej i węgierskiej arystokracji w czasie II wojny światowej (POLITYKA 51/99). Węgierski historyk dopisuje glossę.

Znamienne, że szef sztabu węgierskich wojsk w 1943 r. gen. broni Ferenc Szombathelyi natychmiast przyjął księcia Andrzeja Sapiehę, uznawszy, że Sapieha „to tak, jak u nas Esterhazy”! Jakie były koleje losu tego wybitnego arystokraty?

Otóż książę Janos Esterhazy, którego dla porównania przywołał gen. Szombathelyi, był w tym czasie bodaj jedynym człowiekiem spoza węgierskiego rządu, który miał drzwi otwarte do wszystkich ministrów, premiera oraz samego regenta Miklosa Horthyego. Mało kto, zwłaszcza w Polsce, wie jednak, że ten wspaniały człowiek był w połowie Polakiem. Jego matką była bowiem hrabina Elżbieta Tarnowska, która po śmierci męża od wieku trzech lat samotnie wychowywała syna. Janos Esterhazy świetnie mówił po polsku, słowacku, czesku. Jako swoją dziejową misję traktował zbliżenie Węgier, Słowacji i Polski. Wyprzedził w tym względzie ideę układu wyszehradzkiego, zrealizowaną dopiero po upadku komunizmu.

Książę Janos należał do tej gałęzi Esterhazych, która posiadała swoje włości na terenie Górnej Słowacji. Gdy na mocy traktatu pokojowego w ...

Kim byli

(t.)

Miklos Horthy (1868–1957)
admirał floty austro-węgierskiej, od 1920 r. regent Królestwa Węgier. W 1939 r. nie zgodził się na przemarsz wojsk niemieckich przeciw Polsce i udzielił pomocy polskim uchodźcom. Jesienią 1944 r. zmuszony do abdykacji przez Hitlera. Zmarł na emigracji w Portugalii.

Ferenc Szombathelyi (1887–1946)
generał broni, od 1941 r. szef sztabu armii węgierskiej. Usunięty ze stanowiska wiosną 1944 r. po wkroczeniu Niemców na Węgry. Uwięziony przez faszystów, a następnie komunistów. Skazany na Węgrzech jako zbrodniarz wojenny na dożywocie, wydany następnie Jugosławii, gdzie skazano go na karę śmierci i stracono przez wbicie na pal.

Andrej Hlinka (1864–1938)
ksiądz katolicki, założyciel i przywódca Słowackiej Partii Ludowej, dążył do autonomii Słowacji, współpracował z hitlerowskimi Niemcami.

Josef Tiso (1887–1947)
ksiądz katolicki, bliski współpracownik i następca Hlinki. Od 1939 r. prezydent zależnej od Niemiec Republiki Słowacji, odpowiedzialny za deportację Żydów do Oświęcimia. Jako zbrodniarz wojenny skazany na śmierć i stracony w Czechosłowacji.

(t.)