POLITYKA

środa, 26 czerwca 2019

Polityka - nr 11 (2289) z dnia 2001-03-17; Polityka. Szwedzi; s. 18

Prawdziwy dynamit Alfreda Nobla

Swoją tajemnicę zabrał do grobu. Nikt nie przypuszczał, że szwedzki król dynamitu chce ufundować nagrodę dla uczonych, wynalazców, pisarzy i rzeczników braterstwa między narodami i pokoju. Od stu lat nagrody jego imienia są najbardziej prestiżowym wyróżnieniem na świecie.

Alfred Nobel (1833–1896) miał wyjątkowy talent do wynalazków (opatentował ponad 350), ale fortuny dorobił się na dynamicie i innych materiałach wybuchowych. Był jednym z wielu szwedzkich wynalazców, którzy przekuli swe pomysły w sukces finansowy. Niewielka Szwecja ma proporcjonalnie najwięcej firm o zasięgu światowym: ABB, SKF, Ericsson, Electrolux, Saab, Volvo, Tetra, Alfa-Laval, IKEA. Za każdą z nich stoją innowatorzy i przedsiębiorcy klasy Nobla. Jego ojciec miał w carskiej Rosji świetnie prosperujący interes. Produkował miny i maszyny. Gdy wybuchła wojna krymska, zaopatrywał rosyjską armię. Trzy lata po zakończeniu wojny (1856) ojciec Alfreda zbankrutował: nie potrafił się przestawić na produkcję pokojową. Alfred był już po studiach chemicznych w Paryżu i czteroletniej praktyce w USA, gdzie miał go pod okiem konstruktor John Ericsson, budowniczy pancerników. Dwaj bracia genialnego piromana zbili ogromny majątek na poszukiwaniu i wydobyciu ropy naftowej pod Baku. Alfred miał w tym biznesie udziały, a sam rozkręcał swoje wybuchowe imperium, które objęło 90 fabryk w 20 krajach na 5 kontynentach.

Dynamit, który wynalazł Nobel (1867), zrewolucjonizował górnictwo i&...

Polskie Noble

1903 – Maria Curie-Skłodowska (fizyka)

1905 – Henryk Sienkiewicz

1911 – Maria Curie-Skłodowska (chemia)

1924 – Władysław Reymont

1980 – Czesław Miłosz

1983 – Lech Wałęsa

1996 – Wisława Szymborska

Polskie korzenie mają: Isaac Bashevis Singer (literatura, 1978), Joseph Rotblat (pokojowa, 1995), Georges Charpak (fizyka, 1992)

Szwedzkie Noble

Fizyka: Nils G. Dalen (1912), Karl M.G. Siegbahn (1924), Hannes Alfven (1970), Kai M. Siegbahn (1981)

Chemia: Svante A. Arrhenius (1903), Theodor Svedberg (1926), Hans von Euler-Chelpin (1929), Arne W.K. Tiselius (1948)

Medycyna: Allvar Gullstrand (1911), Alex H.T. Theorell (1955), Ragnar Granit (1967), Ulf von Euler (1970), Sune Bergstrom, Bengt Samuelsson (1982), Arvid Carlsson (2000)

Literatura: Selma Lagerlof (1909), Verner von Heidenstam (1916), Erik A. Karlfeldt (1931), Par L. Lagerkvist (1951), Nelly Sachs (1966), Eyvind Johnson, Harry Edmund Martinson (1974)

Pokojowa: Klas P. Arnoldson (1908), Karl H. Branting (1921), Nathan Soderblom (1930), Dag Hammarskjold (1961)

Ekonomia: Gunnar Myrdal (1974)

Szwedem z pochodzenia jest Torsten N. Wiese (medycyna, 1981)