POLITYKA

Sobota, 23 lutego 2019

Polityka - nr 10 (10) z dnia 2014-11-05; Niezbędnik Inteligenta. Miasta i ludzie; s. 62-65

Miejskie wybory

Janina Paradowska

Prezydenci udzielni

Od ćwierć wieku praktykujemy demokrację lokalną. Co się sprawdziło, a co stało się patologią?

Sensacją stało się ogłoszenie przez Piotra Uszoka, prezydenta Katowic, że nie wystartuje w listopadowych wyborach, aby ubiegać się o piątą kadencję na stanowisku prezydenta miasta. To wypadek bez precedensu, bo przecież był wyborczym pewniakiem. Platforma Obywatelska ubiegała się o jego względy, chętnie poparłyby go inne partie.

Tymczasem Uszok spełnił jedynie to, co zapowiadał. W dodatku uzasadnienie, które podał, brzmi racjonalnie: zakończył pewien etap prac, który przydał Katowicom wiele blasku, i teraz musiałby zaczynać nowe plany. Na ich realizację potrzebowałby przynajmniej kolejnych ośmiu lat, co w sumie dawałoby 24 lata na funkcji prezydenta miasta. To zbyt dużo. On sam ma inne plany, chce w przyszłości wystartować w wyborach parlamentarnych, a na razie do rady miasta, by nie tracić kontaktu z samorządem.

Warto zauważyć, że podobne deklaracje jak Uszok (iż to już ostatnia ich kadencja) składali także inni prezydenci (choć nieliczni), ale w ostatniej chwili dali się uprosić mieszkańcom, a w rzeczywistości bardziej swojemu otoczeniu, aby wystartować jeszcze ...

Co nas czeka przy urnach

Anna Dąbrowska

16 listopada 30 557 655 Polaków uprawnionych do głosowania wybierze władze samorządowe siódmej kadencji.

Ilu i na jakim szczeblu wybieramy. Do obsadzenia są fotele dla 107 prezydentów, 806 burmistrzów, 1566 wójtów, radnych 555 sejmików wojewódzkich, 6276 powiatowych, 39 999 gminnych, miast na prawach powiatu i dzielnic Warszawy. W całej Polsce zostało zarejestrowanych 12 617 komitetów (o 106 więcej niż cztery lata temu). Wśród nich są: 22 komitety partyjne, 2 koalicyjne, 447 zarejestrowanych przez organizacje społeczne. Pozostałych 12 146 komitetów zostało zgłoszonych przez wyborców.

Ile to kosztuje. PKW wyda 291 mln zł, czyli ponad dwa razy więcej niż w wyborach 2010 r., co spowodowane jest znacznymi podwyżkami dla członków komisji wyborczych.

Partie polityczne nie zdradzają, ile zamierzają wydać na kampanie, ale wiadomo, że nie będą to jakieś znaczące kwoty, wsparte kredytami. Limit wydatków na kampanię wyborczą wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do 500 tys. mieszkańców oblicza się, mnożąc liczbę mieszkańców przez 60 gr. W mieście półmilionowym będzie to więc 300 tys. zł, a w pięciotysięcznym – 3 tys. zł.

Inaczej jest w przypadku kandydatów na radnych. I tak w wyborach do sejmiku obowiązuje stały limit 6 tys. zł, w wyborach do rady gminy w gminach liczących do 40 tys. mieszkańców obowiązujący limit to 1 tys. zł na kandydata, ale już do rady powiatu – dwukrotnie więcej. 

Jak wybieramy. Zwycięzcy będą wyłaniani na zasadzie ordynacji większościowej (w gminach, które nie są powiatowe) oraz systemu proporcjonalnego (w powiatach, województwach i w miastach powiatowych). Kodeks wyborczy uchwalony 3 lata temu wprowadza też znaczącą zmianę. W większości gmin po raz pierwszy wybierzemy radnych w okręgach jednomandatowych. Do tej pory w gminach powyżej 20 tys. mieszkańców obowiązywała ordynacja proporcjonalna. Najważniejsze było więc to, ile głosów zdobył komitet wyborczy. Dopiero na tej podstawie rozdzielano mandaty wśród kandydatów z największym poparciem. Teraz w zdecydowanej większości (2414 z 2479) gmin okręgi będą wyłącznie jednomandatowe. Ok. 80 proc. uprawnionych może podczas tych wyborów głosować w okręgach jednomandatowych.

Jak długo u władzy?

Kolejną z rzędu, szóstą kadencję pełni w Polsce 27 burmistrzów oraz 176 wójtów. Od czasu wprowadzenia samorządowych wyborów bezpośrednich minimum 3 kadencje rządzi aż trzy czwarte wójtów, burmistrzów i prezydentów.

Rekordzistami pod względem politycznej długowieczności wśród prezydentów większych miast są Zygmunt Frankiewicz z Gliwic (21 lat nieprzerwanych rządów) oraz Janusz Grobel z Puław (20 lat).

4 kadencje, czyli 16 lat, są już u władzy Paweł Adamowicz z Gdańska, Wojciech Szczurek z Gdyni (także trzeci przedstawiciel Trójmiasta Jacek Karnowski z Sopotu), Ryszard Grobelny z Poznania, Tadeusz Jędrzejczak z Gorzowa Wielkopolskiego, Andrzej Czapski z Białej Podlaskiej i Piotr Uszok z Katowic.

12 lat rządzą Jacek Majchrowski z Krakowa, Rafał Dutkiewicz z Wrocławia, Tadeusz Ferenc z Rzeszowa, Michał Zaleski z Torunia, Wojciech Lubawski z Kielc i Ryszard Zembaczyński z Opola. Z wymienionych tylko prezydenci Katowic i Opola nie kandydują w tegorocznych wyborach.

W zeszłym roku Sejm głosami PO, PSL i SLD odrzucił projekt Twojego Ruchu o ograniczeniu kadencji wójtów, burmistrzów i prezydentów do maksymalnie dwóch. SLD i PiS zapowiadały złożenie podobnych projektów, ale na deklaracjach się skończyło. Z 250 tys. ankiet przeprowadzonych przez SLD w 2012 r. wynika, że za ograniczeniem kadencji opowiada się prawie 75 proc. Polaków.