POLITYKA

środa, 20 lutego 2019

Polityka - nr 30 (2968) z dnia 2014-07-23; s. 30-33

Rozmowy Żakowskiego

Jacek Żakowski

Przypuśćmy, że trzeba zabić premiera

Prof. Michael J. Sandel o dylematach moralności, kryzysie wartości i o tym, że polityką rządzą piarowcy

Jacek Żakowski: – Co to jest sprawiedliwość?
Michael Sandel: – Traktowanie ludzi tak, jak na to zasługują.

Na co ludzie zasługują?
Tu się zaczynają spory. Jedni mówią, że sprawiedliwość to zapewnienie możliwie największego szczęścia możliwie największej liczbie ludzi. Drudzy, że chodzi też o zapewnienie ludziom ich praw, zwłaszcza prawa każdego do decydowania o sobie.

A trzecia odpowiedź jest taka, że sprawiedliwość to wartość powstająca w relacjach między ludźmi. To jest moja odpowiedź.

Ludzie się zmieniają. Czyli musimy wciąż na nowo pytać, czym jest ­sprawiedliwość?
Zwłaszcza teraz, kiedy trzeba korygować rozumienie wolności jako narzędzia służącego tylko zapewnieniu prawa indywidualnego wyboru. Musimy szukać lepszych odpowiedzi.

To może poszukajmy. Przypuśćmy, że... jest pan liderem opozycji w państwie rządzonym przez skorumpowanego premiera, rujnującego kraj i wysługującego się obcym. Albo że jest pan premierem w kraju niszczonym przez oszalałego, niszczącego społeczeństwo, wysługującego się obcym lidera opozycji. Czy byłoby sprawiedliwe oskarżyć przeciwnika fał...

Prof. Michael J. Sandel to jeden z najwybitniejszych filozofów polityki i moralności. Od 1980 r. uczy filozofii na Uniwersytecie Harvarda. Jego wykłady o sprawiedliwości od 20 lat gromadzą tysiące studentów (można je zobaczyć na stronie justiceharvard.org); to laboratorium zbiorowego szukania odpowiedzi na dramatyczne pytania. Najpierw Sandel krótko rysuje jakąś sytuację, pyta studentów, jakby się zachowali, potem tłumaczy, z jakich filozoficznych postaw takie zachowania wynikają i do czego mogą prowadzić w innych okolicznościach. Jego rozważania rozpo­czyna sakramentalne „Przypuśćmy, że...”. Globalną sławę przyniósł mu serial złożony z telewizyjnego zapisu wykładów. W Polsce ukazały się trzy książki Sandela: „Czego nie można kupić za pieniądze”, „Sprawiedliwość. Jak postępować słusznie” i najnowsza „Przeciwko udoskonalaniu człowieka” (wszystkie wydane przez Kurhaus Publishing).