POLITYKA

Niedziela, 21 lipca 2019

Polityka - nr 6 (6) z dnia 2019-05-15; Ja My Oni. Poradnik Psychologiczny Polityki. Tom 34. Inteligencja; s. 22-27

Ja. O inteligencji poznawczej

Katarzyna Growiec

Stworzeni do wielkości

Czy aby zostać twórcą, trzeba (i wystarczy) być superinteligentnym człowiekiem.

Każdy jest twórczy. Uważał tak np. Zygmunt Freud, który obserwując bawiące się dzieci, stwierdził, że każde z nich jest jak pisarz, który wymyśla literacki świat. Psycholog Abraham Maslow poszedł tym tropem i uznał, że kreatywność jest dana ludziom od urodzenia. A sir Ken Robinson dodał, że system edukacji ich z niej ograbia.

Poza chórem

Gdy Paul McCartney był nastolatkiem, szkoła stanowiła dla niego bardziej okazję do wygłupiania się niż zdobywania wiedzy. Po lekcjach zamiast uczyć się pilnie w domu, słuchał rocka i grał na gitarze. Próbował wstąpić do chóru przy katedrze w Liverpoolu, ale go nie przyjęto. Powiedziano, że nie śpiewa wystarczająco dobrze. W trakcie całej edukacji nikt nie zauważył, że Paul ma talent muzyczny. Tymczasem on kochał muzykę. Gdy miał 15 lat, na festynie w innej części miasta spotkał Johna Lennona. Tak rozpoczęła się niezwykła historia zespołu The Beatles.

Swego czasu szkolny klub śpiewu nie przyjął również Elvisa Presleya. Powiedziano mu, że jego głos ...

Dzień geniusza

(JG)

Jak żyli ci, których uważamy za olśniewająco inteligentnych i wybitnie twórczych.

Albert Einstein

(1879 Ulm – 1955 Princeton)

Fizyk. Twórca szczególnej i ogólnej teorii względności. W 1921 r. otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za opis prawa efektu fotoelektrycznego. Współtwórca pojęcia fotonu i korpuskularno-falowej teorii światła. Pionier mechaniki kwantoweji koncepcji dotyczących fal grawitacyjnych. Odkrywca emisji wymuszonej, statystyki Bosego-Einsteina i możliwości istnienia kondensatu Bosego-Einsteina.

Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była fizyczka Mileva Marić. Miał z nią dwóch synów i córkę. Drugą żoną Einsteina została jego kuzynka – Elsa Einstein.

W szkole doskonałe wyniki miał z matematyki, fizyki i muzyki. Studia z fizyki ukończył na politechnice w Zurychu (ETHZ). Przez kilka lat po studiach pracował w urzędzie patentowym w Bernie. Jednocześnie pisał artykuły naukowe i obronił doktorat na uniwersytecie w Zurychu.

Walter Isaacson w biografii Einsteina pisze: „Jako młody uczeń nie radził sobie dobrze z uczeniem się na pamięć. A później jego sukces jako teoretyka pochodził nie ze zdolności umysłowego przetwarzania informacji, ale z wyobraźni i kreatywności. Potrafił zbudować złożone równania, ale, co ważniejsze, wiedział, że matematyka jest językiem, którego natura używa do opisania swoich cudów”.

Kiedy czuł znużenie pracą, zaczynał grać na skrzypcach. Jego przyjaciel powiedział: „Kiedy zastanawiał się nad skomplikowanymi problemami, często grał na skrzypcach w kuchni do późna w nocy, improwizując melodie. Nagle, w trakcie grania, oświadczał podekscytowany: Mam! Jakby przez inspirację rozwiązanie problemu przychodziło do niego w muzyce”. Gry zaczął uczyć się, gdy miał pięć lat, za namową matki, która grała na pianinie.

W 1933 r. Einstein i Elsa wyjechali do USA. Mason Currey napisał o nim w książce „Codzienne rytuały. Jak pracują wielkie umysły”: „Mimo skromnego życia Einstein był gwiazdą w Princeton, znaną nie tylko z naukowych osiągnięć, lecz także ze swojego roztargnienia i niechlujnego wyglądu (nosił długie włosy, by nie musieć chodzić do fryzjera, a skarpety i szelki uznawał za zbędne). W drodze do i z pracy często był zatrzymywany przez okolicznych mieszkańców, którzy chcieli poznać wielkiego fizyka. Jak wspomina jego współpracownik, pozował do zdjęć z ich żonami, dziećmi, wnukami i zamieniał kilka zabawnych słów. Potem szedł dalej, potrząsając głową i mówiąc: »Tak więc stary słoń znowu musiał się popisać kilkoma sztuczkami«”. (KG)

Jane Austen

(1775 Steventon – 1817 Winchester)

Angielska pisarka. Przez większą część życia mieszkała na prowincji, w hrabstwie Hampshire. W swoich utworach portretowała życie angielskiej klasy wyższej. Była córką niezbyt zamożnego pastora. Miała 6 braci i siostrę. Nigdy nie wyszła za mąż. W dorosłym życiu mieszkała z matką, siostrą, czasem z żonami swoich braci i służbą. Odebrała głównie domową edukację; przez pewien czas kształciła się w szkole z internatem w Reading. Jej ojciec miał bibliotekę składającą się z 500 tomów. Zachęcał Jane do czytania literatury klasycznej i pisania. Siostry Austen lubiły bale i teatr. Często przyjmowały gości lub jeździły w odwiedziny do krewnych.

Jane opublikowała „Rozważną i romantyczną”, gdy miała 36 lat, podpisując ją „by a Lady”. Otrzymała za nią 140 funtów (równowartość 3 tys. funtów obecnie) i sprzedała 750 egzemplarzy. Za „Dumę i uprzedzenie” otrzymała 110 funtów i podpisała ją „powieść autorki »Rozważnej i romantycznej«”.

Mason Currey napisał o Jane Austen w książce „Codzienne rytuały. Jak pracują wielkie umysły” tak: „Wstawała wcześnie, przed innymi kobietami w domu, i grała na pianinie. Na dziewiątą organizowała śniadanie dla wszystkich. Był to jej główny domowy obowiązek. Potem siadała w salonie i pisała. Jej siostrzeniec wspomina w książce „Memoir of Jane Austen” to tak: „Uważała, by jej zajęcie nie wydawało się podejrzane służbie, gościom ani nikomu spoza najbliższego kręgu rodziny. Pisała na małych karteczkach, które z łatwością mogła schować lub przykryć kawałkiem serwetki. Pomiędzy drzwiami wejściowymi a salonem były drzwi, które skrzypiały podczas otwierania. Jednak Austen nie pozwalała naprawić tej drobnej usterki, bo dzięki niej słyszała, że ktoś może nadchodzić”.

Podczas pisania często towarzyszyły jej matka i siostra, które w milczeniu zajmowały się robótkami ręcznymi. Gdy ktoś odwiedzał ich dom, a gości miały często, Austen ukrywała zapisane kartki i również sięgała po robótki. Między godziną 15 a 16 panie jadły obiad. „Potem był czas na rozmowy, gry w karty, herbatę. Wieczór spędzały, czytając na głos powieści, również te, nad którymi właśnie pracowała Austen”.

Książki Austen aż cztery razy znalazły się w rankingu 100 powieści wszech czasów „The Library 100”. Ranking ten przygotowała Online Computer Library Center – organizacja bibliotekarska ze Stanów Zjednoczonych, założona w 1967 r. Układając go, pod uwagę wzięto liczbę egzemplarzy danej książki w bibliotekach na całym świecie. Skorzystano do tego celu z bazy danych WorldCat. Wyłoniono dzieła ponadczasowe i uniwersalne. Na 6. miejscu znalazła się „Duma i uprzedzenie”, na 42. „Rozważna i romantyczna”, na 89. „Perswazje”, a na 90. „Mansfield Park”. To ewenement, ponieważ książki tylko jednego autora znalazły się w tym rankingu częściej (Charlesa Dickensa – sześciokrotnie). (KG)

John von Neumann

(1903 Budapeszt – 1957 Waszyngton)

Węgierski matematyk, fizyk i informatyk, pracujący przez zdecydowaną większość kariery w USA. Był cudownym dzieckiem, w ósmym roku życia znał już rachunek różniczkowy i całkowy oraz potrafił rozmawiać w starożytnej grece i pięciu językach współczesnych. W dorosłym życiu cieszył się reputacją najzdolniejszego człowieka wszech czasów, zawstydzając swą błyskotliwością i przenikliwością także współczesnych mu wybitnych naukowców. Fizyk Hans Bethe powiedział o nim: „Czasem się zastanawiam, czy mózg taki jak von Neumanna nie przynależy do gatunku przewyższającego człowieka”. Noblista, genialny fizyk Enrico Fermi, przyznał, że von Neumann potrafił liczyć w pamięci dziesięciokrotnie szybciej od niego. Dysponował też fotograficzną pamięcią.

W pracach naukowych John von Neumann stworzył podwaliny współczesnej informatyki, tworząc w 1945 r. tzw. architekturę von Neumanna oraz pracując nad teorią automatów komórkowych. Stworzył matematyczny formalizm mechaniki kwantowej, formułując tzw. aksjomaty Diraca-von Neumanna. Zapoczątkował kwantową teorię informacji, opierającą się na koncepcji entropii von Neumanna. Zapoczątkował teorię gier – stanowiącą do dziś jedno z fundamentalnych narzędzi ekonomii, psychologii, a nawet geopolityki – formułując model oczekiwanej użyteczności, nazywany modelem von Neumanna-Morgensterna. Przyczynił się też do rozwoju numerycznych prognoz pogody. Podczas wojny pracował w Projekcie Manhattan, mającym na celu opracowanie bomby atomowej. W ramach matematyki wniósł wkład w rozwój teorii mnogości, analizy funkcjonalnej, teorii miary, geometrii, algebry i procesów stochastycznych.

Przyjaźniący się i współpracujący z nim przez dekady polski wybitny matematyk Stanisław Ulam powiedział, że geniusz von Neumanna opierał się na trzech podstawach, których jednoczesne opanowanie było (i nadal jest) niedostępne innym matematykom: ogromnej łatwości wykonywania obliczeń i manipulacji symbolicznych, głębokiej intuicji na temat logicznej struktury poszczególnych teorii oraz intuicji na temat powiązań teorii między sobą.

John von Neumann uwielbiał pracować w hałaśliwym, chaotycznym środowisku. W Princeton często składano na niego skargi za bardzo głośne odtwarzanie muzyki marszowej z gramofonu, co przeszkadzało jego sąsiadom – w tym Albertowi Einsteinowi. Wiele ze swoich prac naukowych napisał w pokoju dziennym swojego domu, przy głośno grającym telewizorze. Był też fatalnym kierowcą, kolekcjonującym mandaty i powodującym wypadki. Był wielokrotnie aresztowany za łamanie przepisów ruchu drogowego. Zdarzało mu się nawet w trakcie prowadzenia samochodu czytać książkę.