POLITYKA

środa, 20 lutego 2019

Polityka - nr 1 (2226) z dnia 2000-01-01; s. 10-12

Raport / 2000. Ankieta Polityki. Koniec wieku

Jan Baszkiewicz

Świat w XX stuleciu

Końca historii z pewnością nie będzie. Przeciwnie, u kresu XX wieku mamy często przekonanie – my Polacy, my Europejczycy, my ludzie – że zaczynamy tworzenie historii od nowa, że słabnie nasz związek z przeszłością, że tkwimy po uszy w teraźniejszości, a przyszłość („rozszerzona teraźniejszość”) niesie nie tylko ryzyko, ale i nowe możliwości. Ufajmy, że człowiek, istota rozumna i obdarzona inwencyjnością, potrafi wyciągnąć wnioski z doświadczeń naszego stulecia i wybrać sobie nowe, bardziej bezpieczne drogi.

1. Wielkie nadzieje. Przed stu laty na perspektywy nadchodzącego XX wieku spoglądano z optymizmem. Wielką popularność wśród elit zdobyła filozofia społeczna Herberta Spencera: obiecywała ludziom powolny, lecz nieuchronny postęp pacyfizmu, zanikanie konfliktów społecznych, nacjonalizmów, dyktatorskich metod rządzenia, a zarazem wzrost spontaniczności, wolności, materialnego dostatku. Wskrzeszona u schyłku XIX w. idea olimpijska (igrzyska w Atenach, 1896) niosła nadzieję, że – tak jak w starożytności – państwa oraz narody zapomną o konfliktach i nienawiściach w przyjaznej rywalizacji sportowej. Z inicjatywy cara Mikołaja II zwołano w 1899 r. międzynarodową konferencję rozbrojeniową w Hadze: nie zredukowała ona zbrojeń ani nawet nie zahamowała ich wzrostu, ale ustanowiła m.in. międzynarodowy trybunał rozjemczy. W 1901 r. po raz pierwszy przyznano pokojową Nagrodę Nobla: otrzymali ją twórca Czerwonego Krzyża Henri Dunant i francuski pacyfista Frédéric Passy. Nie brakowało, u progu 1900 r., konfliktów lokalnych, z bardzo nieładną wojną burską na czele, jednakże optymizm dominował. Światowa wystawa w ...

Wydarzenia na świecie

Wydarzenie ...... Liczba głosów
1. Wybuch II wojny światowej – 1939 ...... 2978
2. Rewolucja paździerkowa w Rosji 1917 ...... 2535
3. Wybuch I wojny światowej – 1914 ...... 2362
4. Lądowanie naKsiężycu – 1969 2329
5. Zrzucenie bomb atomowych – 1945 2049
6. Wybór Jana Pawła II – 1978 ...... 1998
7. Gagarin w kosmosie – 1961 ...... 1859
8. Jesień ludów w Europie –1989 ...... 1843
9. Konferencja Jałtańska –1945 ...... 1424
10. Odkrycie działania penicyliny – 1929 ...... 1326
11. Sklonowanie ssaka (Dolly) – 1997 ...... 1180
12. Teoria względności Einsteina – 1905 ...... 1126
13. Hitler przejmuje władzę – 1933 ...... ...... 1096
14. Utworzenie ONZ – 1945 ...... 1081
15. Kapitulacja Niemiec – 1945 ...... 998
16. Zjednoczenie Niemiec – 1990 ...... 992
17. Przeszczep serca (Barnard) – 1967 ...... 908
18. Bitwa warszawska – 1920 ...... 894
19. Rozszerzenie NATO (o Polskę, Czechy, Węgry) – 1999 ...... 803
20. Napaść Hitlera na Polskę – 1939 ...... 799
21. Pucz Janajewa, rozpad ZSRR – 1991 ...... 757
22. Pierwszy pokaz telewizji – 1925 ...... 721
23. Powołanie NATO – 1949 ...... 666
24. Odkrycie jądra atomu – 1910 ...... 588
25. Traktat w Maastricht – 1992 ...... 565
26. Krach na giełdzie w N. J. „Czarny czwartek” – 1929 ...... 564
27. Gorbaczow sekretarzem generalnym KPZR – 1985 ...... 544
28. Wybory w Polsce – 1989 ...... 540
29. Awaria w Czarnobylu – 1986 ...... 527
30. Pierwszy test na HIV – 1984 ...... 522
31. Traktat Wersalski – 1919 ...... 500
32. Śmierć Stalina – 1953 ...... 473
33. Pierwszy satelita SPUTNIK – 1957 ...... 462
34. II Sobór Watykański – 1962 ...... 426
35. Rok Afryki, niepodległość byłych kolonii – 1960 ...... 396
36. Bitwa pod Stalingradem – 1943 ...... 380
37. Koniec I wojny światowej – 1918 ...... 356
38. XX Zjazd KPZR – ujawnienie zbrodni Stalina – 1956 ...... 350
39. Rozpad Austro-Węgier – 1918 ...... 347
40. Rewolucja lutowa w Rosji – 1917 ...... 329
41. Rozpoczęcie zagłady Żydów – 1941 ...... 257
42. Pakt Ribbentrop-Mołotow – 1939 ...... 253
43. Zamach na Kennedy’ego – 1963 ...... 233
44. Początek zimnej wojny – 1946 ...... 227
45. Śmierć Lenina – Stalin u władzy – 1924 ...... 212
46. Plan Marshalla – 1947 ...... 207
47. Traktat ONZ o zakazie prób jądrowych – 1996 ...... 206
48. Kryzys rakietowy na Kubie – 1962 ...... 202
49. Wybuch wojny niemiecko-radzieckiej – 1941 ...... 185
50. Interwencja NATO w Jugosławii – 1999 ...... 178
51. Zamach na Jana Pawła II – 1981 ...... 176
52. Utworzenie EWG – 1957 ...... 168
53. Konferencja Teherańska – 1943 ...... 160
54. Wyrok w Norymberdze – 1946 ...... ...... 153
55. Katastrofa Titanica – 1912 ...... 151
56. Utworzenie państwa Izrael – 1948 ...... 148
57. Wybuch rewolucji w Rosji – 1905 ...... 145
58. Atak na Pearl Harbour – 1941 ...... 144
59. Masakra na placu Tiananmen – 1989 ...... 144
60. Wzniesienie muru berlińskiego – 1961 ...... 140
61. Bitwa lotnicza o Anglię – 1940 ...... 130
62. Maj studencki w Europie i w USA – 1968 ...... 129
63. Praska Wiosna – 1968 ...... 121
64. Pierwsza elektrownia atomowa – 1954 ...... 118
65. Powołanie Układu Warszawskiego – 1955 ...... 111
66. Koniec apartheidu w RPA – 1990 ...... 102
67. Powstanie niepodległych państw w Europie Środkowej i Wschodniej – 1918 ...... 100
68. Początek interwencji w Wietnamie – 1961 ...... 99
69. Początek działań Mahatmy Gandhiego w Indiach – 1917 ...... 93
70. Zamach w Sarajewie na księcia Ferdynanda – 1914 ...... 68
71. Afera Watergate w USA – 1972 ...... 67
72. Wojna w Zatoce Perskiej – 1991 ...... 67
73. Powstanie węgierskie – 1956 ...... 66
74. Ugoda z Hitlerem w Monachium – 1938 ...... 66
75. Rewolucja w Iranie – 1979 ...... 55
76. Utworzenie Chińskiej Republiki Ludowej – 1949 ...... 55
77. Opublikowanie „Mein Kampf” Hitlera – 1925 ...... 52
78. Obalenie muru berlińskiego – 1989 ...... 52
79. Lądowanie w Normandii – 1944 ...... 50
80. Radziecka bomba atomowa – 1949 ...... 50
81. F. Castro przejmuje władzę na Kubie – 1959 ...... 43
82. Rozpad Czechosłowacji – 1992 ...... 43
83. Obalenie Allende w Chile – 1973 ...... 42
84. Ustawy norymberskie – 1935 ...... 42
85. Wojna 6-dniowa Izraela – 1967 ...... ...... 42
86. Bomba wodorowa – USA – 1952 ...... 40
87. Zakończenie budowy Kanału Panamskiego – 1914 ...... 40
88. Rewolucja kulturalna w Chinach – 1966 ...... 39
89. Zamordowanie M. Gandhiego – 1948 ...... 39
90. Wkroczenie Niemiec do Czechosłowacji – 1939 ...... 38
91. Zamach na pastora Kinga – 1968 ...... 38
92. Zajęcie Paryża przez Hitlera – 1940 ...... 37
93. Bitwa pod Verdun, pierwsze czołgi – 1916 ...... 35
94. Niepodległość Słowenii i Chorwacji – 1991 ...... 34
95. Utworzenie RFN i NRD – 1949 ...... 30
96. Nacjonalizacja Kanału Sueskiego – 1956 ...... 29
97. Użycie gazów bojowych –Ypres – 1915 ...... 29
98. Anschluss Austrii – 1938 ...... 28
99. Mowa Churchilla w Fulton (zimna wojna) – 1946 ...... 28
100. Chiny republiką – abdykacja ostatniego cesarza – 1912 ...... 25