POLITYKA

środa, 26 czerwca 2019

Polityka - nr 45 (2579) z dnia 2006-11-11; Polityka. Pomocnik Historyczny; s. 36-38

Dariusz Kuźmina

Tłumacz i cenzorzy

Poprawki współbraci zakonnych

Czy Biblię przetłumaczył na język polski Jakub Wujek (1541–1597)? Choć od pierwszego wydania Pisma św. w jego przekładzie minęło ponad 400 lat, odpowiedź nie jest taka oczywista. Fakty przemawiają za tym, że o Wujku, jezuicie, skądinąd znakomitym pisarzu, trudno mówić jako o suwerennym tłumaczu Biblii.

Mogłoby się wydawać pewnym, że tak pracochłonne, wymagające niezwykłego wykształcenia i znajomości wielu języków dzieło, jakim jest tłumaczenie Biblii, wyjdzie spod pióra jezuity. W XVI w. zakon ten stanowił główną intelektualną siłę Kościoła w walce z reformacją i tworzył znaczące ośrodki misyjne. Jednak w środowisku jezuitów w Polsce nie było głębokiego przekonania o potrzebie tłumaczenia Pisma św. Piotr Skarga, kaznodzieja królewski i najbardziej wpływowy jezuita w XVI w. w Rzeczypospolitej, mówił do tych, którzy próbowali zmagać się z jej przekładem: „Nie ciśnijcie się do Biblii, wy, ludzie świeccy; Biblia jest jak kość twarda, a wy, ludzie świeccy, słabe macie zęby; przeto i zęby popsujecie, tego nie ugryziecie”. Jednak potrzeba Pisma św. w języku ojczystym była paląca – walkę z reformacją można było wygrać tylko jednym sposobem – za pomocą słowa, a najlepiej takiego, które byłoby zrozumiałe dla każdego. Broń taka ...

Dariusz Kuźmina jest dr. hab. na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego

Przykłady zmian

pierwsze to oryginalne tłumaczenie Jakuba Wujka drugie, wersje komisji cenzorskiej

 

Ps 5.11

Psałterz Dawidowy – 1594 r.:
„Gardło ich jako grób otwarty, języki swemi zdradzali: osądźże je Boże”.

Biblia – 1599 r.:
„Grób otwarty gardło ich, języki swemi zdradliwie poczynali, osądź je Boże”.

 

Mt 3.1

Nowy Testament – 1593 r.:
„A we dni one przyszedł Jan Chrzciciel kazać na puszczy Judzkiej, i mówiąc: czyńcie pokute: albowiem przybliży się królestwo niebieskie”.

Biblia – 1599 r.:
„A we dni one przyszedł Jan Chrzciciel kazać na puszczy Żydowskiej ziemie, i mówiąc: czyńcie pokute: albowiem przybliżyło się królestwo niebieskie”.

 

Łk 10.40

Nowy Testament – 1593 r.:
„Ale Martha roztargniona była około rozmaitej posługi”.

Biblia – 1599 r.:
„Ale Martha pieczołowała się około rozmaitej posługi”.

 

Łk 22.1

Nowy Testament – 1593 r.:
„A szukali Arcykapłani i Doktorowie jakoby go zabić”.

Biblia – 1599 r.:
„A szukali przedniejsi kapłani i Doktorowie jakoby Jezusa zabić”.

 

J 3.3

Nowy Testament – 1593 r.:
„Zaprawde, zaprawde mówie tobie, jeśli się kto nie narodzi znowu nie może widzieć królestwa Bożego”.

Biblia – 1599 r.:
„Zaprawde, zaprawde mówie tobie, jeśli się kto nie odrodzi znowu nie może widzieć królestwa Bożego”.

 

Rz 14.1

Nowy Testament – 1593 r.:
„A tego który jest słaby w wierze przyjmujcie nie wdawając się w spory”.

Biblia – 1599 r.:
„Słabego w wierze przyjmujcie nie w sporach myśli”.

 

Ap 12.2

Nowy Testament – 1593 r.:
„A będąc brzemienną i wołała bolejąc i męczy się rodząc”.

Biblia – 1599 r.:
„A mając w żywocie wołała pracując się i męczyła się aby urodziła”.