POLITYKA

Poniedziałek, 27 maja 2019

Polityka - nr 37 (2315) z dnia 2001-09-15; s. 22-25

Kraj

Mariusz Janicki

Trzecia siła

30 tys. stowarzyszeń i fundacji, 100 tys. osób na etatach, gigantyczne pieniądze

Nazwały się z angielskiego NGO – organizacje pozarządowe. Przez ostatnie dziesięć lat urosły po cichu w wielką siłę. Wpływają na coraz więcej sfer życia w kraju, w niektórych nawet zdobyły monopol. Zatrudniają na etatach 100 tys. osób i dysponują wielomilionowymi środkami, często – budżetowymi, i równie często poza wszelką kontrolą. Trudno też o dziwniejszą mozaikę ludzi i motywów. Obok oddanych społeczników – niespełnieni ambicjonerzy. Obok szlachetności celów – cwane naciągactwo. Obok filantropii – zwykły biznes.

Ludzie z trzeciego sektora, czyli spoza dwóch innych: biznesu i polityki, podkreślają swoją niezależność i wyjątkową rolę w umacnianiu demokracji. Organizacje pozarządowe coraz częściej obejmują niemal na wyłączność poszczególne działki w państwie, zwłaszcza w sferze socjalnej, charytatywnej, ochrony zdrowia, edukacji czy ekologii. Opiniują, decydują o podziale funduszy, wydają opracowania, które potem funkcjonują prawie jak rządowe dokumenty. Organizacje, które korzystają z szyldu NGO, reklamujące się jako szlachetne inicjatywy prospołeczne, mają ułatwione dojścia do gabinetów władzy i pieniędzy. Dlatego, choć nie może być mowy o jakiejkolwiek selekcji i licencjonowaniu tych inicjatyw, kontrola wydatkowania państwowych funduszy przez te organizacje wydaje się niezbędna.

Lepsze towarzystwo

Prawdziwy wybuch zjawiska nastąpił po 1989 r. Ponad dwie trzecie działających dzisiaj organizacji pozarządowych powstało po demokratycznym przełomie. Pozostałe mają korzenie PRL-owskie albo rozpoczęły działalność jeszcze przed wojną. Dla porównania, organizacji działających od co najmniej dwudziestu lat jest tylko nieco ponad 2 proc., a organizacji powstałych po 1918 r. nieco ponad 1 proc. Zasadniczy wysyp rozpoczął się zatem w latach dziewięćdziesią...

Najliczniejsze organizacje w Polsce

liczba członków

Polski Związek Wędkarski ...... 760 tys.

Liga Ochrony Przyrody ...... 625 tys.

Polski Czerwony Krzyż ...... 619 tys.

Towarzystwo Przyjaciół Dzieci ...... 455 tys.

Związek Harcerstwa Polskiego ...... 400 tys.

Polskie Stowarzyszenie Osób Cierpiących na Padaczkę ...... 400 tys.

Liga Obrony Kraju ...... 293 tys.

Polski Komitet Pomocy Społecznej ...... 275 tys.

Towarzystwo Kulturalne Niemców na Śląsku ...... 180 tys.

Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej ...... 160 tys.

Tłok pod kasą

Organizacje z dużą liczbą pracowników etatowych

Liga Obrony Kraju ...... 3000

Polski Związek Głuchych ...... 2072

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze ...... 2033

Społeczne Towarzystwo Oświatowe ...... 1595

Stowarzyszenie Civitas Christiana ...... 1144

Związek Inwalidów Wojennych RP ...... 1000

Ważne cele

Pola działania organizacji wskazywane przez nie same jako najważniejsze proc. organizacji

Ochrona zdrowia, rehabilitacja ...... 19,6

Pomoc społeczna, samopomoc, działalność charytatywna ...... 16,7

Oświata, edukacja, wychowanie ...... 15,8

Sztuka, kultura, ochrona zabytków, tradycji ...... 11

Sport, rekreacja, turystyka, wypoczynek ...... 5,7

Rozwój regionalny, lokalny ...... 4,4

Ekologia, ochrona środowiska ...... 3,5

Prawa człowieka, ochrona mniejszości, równość szans ...... 2,6

Nauka, technika, technologia ...... 2,5

Współpraca międzynarodowa, integracja europejska ...... 2,3