POLITYKA

Piątek, 18 stycznia 2019

Polityka - nr 22 (2300) z dnia 2001-06-02; s. 100-104

Na własne oczy

Agnieszka Niezgoda

Tysiąc dzieci maharadży

Połączył ich brak domów, zabranych przez sowiecką Rosję. Brak matek, chorujących i umierających w kołchozach. Brak ojców, wywożonych w nieznane lub ginących na wojnie. Wybrakowane dzieciństwo łatali wspólnie. Wśród pawi, sępów i fakirów, w obozie u indyjskiego maharadży.

W styczniowy piątek 2001 r. Zbigniew Bartosz, emerytowany pułkownik WP i prezes Koła Polaków z Indii (zwanego Kołem Indian), grzązł w zakorkowanej Warszawie, kiedy radio podało wiadomość: Trzęsienie ziemi w Indiach, w stanie Gujarat zginęło około 300 osób. W poniedziałek delegacja Koła wręczyła ambasadorowi Indii 520 dolarów. We wtorek ambasador odebrał 10 tys. zł od warszawskiego I Społecznego Gimnazjum i Liceum im. maharadży Jam Saheba (popularna Bednarska). W ciągu następnych dni napłynęły datki z Kanady, pieniądze zaczęła też zbierać Polska Akcja Humanitarna.

Chcemy, aby odbudowano szpital stojący przy szkole kadetów na terenie naszego dawnego osiedla – tłumaczy w swoim mieszkaniu w Rembertowie prezes Bartosz. Niewielki pokój z biurkiem, komputerem i meblościanką to sekretariat Koła Indian. Centrala zachowania pamięci o sierotach, które za radziecką zgodą i na indyjskie zaproszenie od 1942 do 1946 r. wychowywały się w Osiedlu Dzieci Polskich w Balachadi, u maharadży Jam Saheba Digvijay Sinhji.

...

Wyjazd zZSRR

• Sytuacja Polaków deportowanych w głąb ZSRR w latach 1939–1941 zmieniła się wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej 22 czerwca 1941 r. 30 lipca 1941 r. gen. Władysław Sikorski, premier emigracyjnego rządu RP, podpisał w Londynie układ z Iwanem Majskim, ambasadorem ZSRR w Anglii. Porozumienie unieważniało traktaty rozbiorowe Polski między Niemcami a Rosją z 1939 r. (układ Ribbentrop-Mołotow), przywracało stosunki dyplomatyczne, zapowiadało sformowanie w ZSRR polskiej armii i rychłą amnestię dla Polaków trzymanych w radzieckiej niewoli. Ogłoszono ją 12 sierpnia 1941 r.; prawdopodobnie ok. 300 tys. więzionych żołnierzy i od 500 tys. do 1,5 mln cywili rozpoczęło tułaczkę. Punkty zborne tworzącej się armii gen. Andersa zorganizowano w Buzułku, Tatiszewie i Tockoje. Ambasada RP, przeniesiona z Moskwy do Kujbyszewa, wraz ze swoimi 20 delegaturami, do końca 1942 r. uruchomiła ok. 800 placówek pomagających cywilom (sierocińce, szpitale). Wskutek polsko-angielsko-radzieckich uzgodnień, niedozbrojona i niedożywiona w Rosji armia gen. Andersa, która liczyła z początkiem 1942 r. ok. 75 tys. żołnierzy, została ewakuowana etapami do Persji: drogą morską przez Krasnowodsk do portu w Pachlevi, stamtąd do Teheranu i Isfahanu, lądową – z Aszchabadu do Meszchedu. W sumie ewakuowano ok. 115 tys. osób (w tym: ok. 40 tys. cywili, z czego 18 tys. dzieci). • 24 grudnia 1941 r. władze sowieckie wyraziły zgodę na ewakuację z Rosji osieroconych polskich dzieci. Pierwszy ok. 90-osobowy transport wyjechał z sierocińca w Aszchabadzie 12 marca 1942 r. Po kilkutygodniowej kwarantannie w Meszchedzie 4 kwietnia ruszył dalej, 10 kwietnia przekroczył granicę irańską, dotarł do Nokkundi, Quetty, a następnie przez Delhi 15 kwietnia do Bombaju, gdzie do 15 lipca czekał na ukończenie budowy osiedla maharadży. 16 lipca trafił do obozu nieopodal miasta Jamnagar, przy wsi Balachadi. Szacuje się, że w kolejnych transportach drogą lądową sprowadzono ogółem z Rosji ok. 680 dzieci. Prawdopodobnie trzeci transport ok. 250 dzieci skierował się okrężną drogą z Meszchedu na Zahidan, przez Hyderabad do Karaczi, skąd dopłynął do Jamnagaru.