POLITYKA

Poniedziałek, 20 maja 2019

Polityka - nr 3 (2688) z dnia 2009-01-17; s. 85

Kultura / Polska Literatura Współczesna

Anna Nasiłowska

Wizja artylerzysty

Obecność książki Stanisława Rembeka w kolekcji „Polityki” zasługuje na uwagę, gdyż mimo kilku wznowień jest to pisarz nieznany. Zaważyły względy polityczne: autor „Ballady o wzgardliwym wisielcu” został w PRL skazany na zapomnienie.

Rembek jest autorem o szczupłym dorobku, przed wojną uważany był za wybitnego batalistę, ale czas, gdy w ogóle taka kategoria w prozie mogła być znacząca, minął.

Opublikowana w 1928 r. pierwsza powieść Stanisława Rembeka „Nagan” to epizod z wojny polsko-bolszewickiej. Już tu zaznaczyły się najlepsze cechy prozy Rembeka: zgęszczenie psychologicznych motywacji, wyraziste, kontrastowe portrety bohaterów. W swej drugiej powieści „W polu”, opublikowanej w 1937 r., pisarz znowu przedstawia wojnę polsko-bolszewicką jako niszczący żywioł. Rembek zawsze daleki był od tradycyjnych ocen, takich jak bohaterstwo czy odwaga: motywacją odwagi w jego prozie może być złowrogi instynkt samozniszczenia, a epizod bohaterski to chwila, gdy żołnierz traci zdolność racjonalnej oceny. Rembek zawarł w tych dwóch książkach własne doświadczenia artylerzysty. Częściowo zaświadcza o nich wydany w 1997 r. ze wstępem Joanny Siedleckiej autentyczny dziennik wojenny autora, choć jednocześnie rozczarowuje. Wizja pisarza jest głęboka, bogata i dramatyczna, autentyczne zapiski – przeciętne.

Mimo wydania dwóch powieści trudno powiedzieć, by Rembek był przed ...