POLITYKA

Czwartek, 23 maja 2019

Polityka - nr 29 (2359) z dnia 2002-07-20; s. 70-71

Społeczeństwo / Zdrowie

Anna Grużewska  [wsp.]

W kleszczach kleszcza

Te groźne pasożyty gryzły już starożytnych

Biała kurtka pokryta gęstą siatką nasączoną środkiem odstraszającym owady, rękawice, impregnowane spodnie i wysokie buty z wywiniętymi cholewami. Kapelusz z dużym rondem też chemicznie zabezpieczony oraz apteczka z antybiotykiem i środkami odkażającymi. To nie ekwipunek żołnierza obrony chemicznej, lecz przezornego amatora grzybobrania.

W lesie nie czyhają już na nas wilki czy niedźwiedzie, ale mimo to nie możemy czuć się bezpiecznie. Niewidoczny wróg czai się w trawach i zaroślach. Żądny krwi kleszcz miesiącami może czekać na swoją ofiarę.

Pierwsze wzmianki na temat „kleszczowej gorączki” u ludzi i zwierząt odnajdujemy już w egipskich papirusach z XVI w. p.n.e. i w greckim oryginale „Odysei” Homera z IX w. p.n.e. Uwiecznił on psa Odyseusza, Argosa, zaatakowanego przez kleszcze. W dniu powrotu Odyseusza z dwudziestoletniej tułaczki sparaliżowany pies nie mógł podnieść się na widok pana. Co prawda Jan Parandowski w tłumaczeniu z 1957 r. zamienił kleszcze na wszy, ale w greckim oryginale bez wątpliwości odnajdujemy opis zwierzęcia oblepionego przez pasożyty określane mianem ricinus, co po grecku oznacza właśnie kleszcze. Inni starożytni myśliciele – Katon i Warron, a w erze nowożytnej historyk Pliniusz Starszy, opisywali zarówno kleszcze jak i sposoby ich pozbywania się za pomocą wywarów z ziół (np. łubinu) ...

Rady dla ukąszonych

Kleszcza, który tkwi w skórze, nie wolno smarować tłuszczem ani podgrzewać. Najlepiej usunąć go pęsetą. Miejsce po ukąszeniu zdezynfekować wodą utlenioną lub spirytusem i obserwować przez kilka następnych dni. Gdy pojawi się charakterystyczne obrączkowate zaczerwienienie, najlepiej zgłosić się do lekarza. Z wyciągniętym kleszczem należy postępować bardzo ostrożnie. Może być źródłem zakażenia, dlatego najlepiej wrzucić go do spirytusu lub spalić.

Wylęgarnia zakażeń

• Wczesne objawy chorób przenoszonych przez kleszcze to najczęściej stan podgorączkowy, bóle głowy, osłabienie, bóle mięśni i stawów. Może pojawić się także wysypka, zapalenie stawów lub pojedyncze plamiste zmiany na skórze.

• Borelioza w początkowej fazie przebiega bez wyraźnych objawów. Po ukąszeniu może wystąpić zaczerwienienie (rumień) wokół miejsca ukąszenia. Rumień może pojawiać się w innych okolicach ciała w ciągu 2–30 dni. Nie swędzi ani nie boli, ma kształt obrączki o kilkucentymetrowej średnicy i dlatego łatwo go przeoczyć. Potem następuje długi okres utajenia choroby, w czasie którego tylko badanie krwi może wykazać, że rozwija się zakażenie. Jeśli do niego doszło, konieczne jest leczenie antybiotykami. Bez nich bakterie mogą zaatakować różne narządy, przede wszystkim stawy, serce, układ nerwowy oraz skórę. W Polsce najwięcej zachorowań na boreliozę notuje się w województwach: podlaskim, warmińsko-mazurskim, opolskim, zachodniopomorskim, łódzkim i kujawskim.

• Tularemia to zakażenie objawiające się – po kilku dniach od ukąszenia – gorączką, dreszczami, osłabieniem, bólami brzucha i głowy, a w końcu zapaleniem płuc. Może także pojawić się bolesne owrzodzenie na skórze, oraz zapalenie węzłów chłonnych. Konieczne jest leczenie antybiotykami.

• Erlichioza jest rozpoznawana dopiero od kilku lat – jest to choroba często przebiegająca razem z boreliozą, ponieważ kleszcze zakażone są dwoma gatunkami bakterii jednocześnie. Objawy erlichiozy są w początkowym okresie łatwe do przeoczenia – stany podgorączkowe, bóle głowy i mięśni oraz wymioty. Jeśli jednak odpowiednio wcześnie nie poda się choremu leków, może ona doprowadzić do niewydolności nerek i zaburzeń oddychania. Bakterie są wrażliwe na ogólnodostępne antybiotyki, chociaż leczenie jest trudne.

• Pierwotniak z gatunku Babesia, który wywołuje chorobę podobną w swoim przebiegu do malarii, jest zmorą weterynarzy na całym świecie. Najczęściej zakażeniu ulegają psy i koty, ale nie omija ono również owiec, koni i bydła. Pasożyt przenoszony przez kleszcze wnika do czerwonych krwinek i powoduje ich rozpad. Jeśli w porę nie zostanie podany antybiotyk, u zwierząt rozwija się ciężka anemia prowadząca do śmierci. W Polsce weterynarze coraz częściej stwierdzają ciężkie zakażenia krwi u psów wywołane właśnie przez te pierwotniaki. Na razie niewiele wiadomo na temat możliwości występowania tej choroby u ludzi. Niestety, nie istnieją skuteczne środki zabijające pasożyta – obecnie dostępne leki hamują jego rozwój, natomiast nie chronią przed nawrotami choroby.

• Riketsje to groźne zarazki przenoszone przez kleszcze w Ameryce i Australii. Wywołują one ciężkie zakażenie – tzw. gorączkę gór skalistych. Jej objawy to wysoka temperatura, wysypka i zapalenie mózgu. Podobne zarazki odpowiedzialne są za paraliż odkleszczowy występujący w Australii, głównie u psów, kotów, ale ostatnio również u ludzi. Rocznie około 100 tys. zwierząt domowych ulega zakażeniu riketsjami, z czego co dziesiąte umiera. Na szczęście bakterie te mogą być skutecznie leczone antybiotykami.

• Arbowirusami zakażone są często kleszcze w Europie i Azji. Wywołują one zapalenie mózgu o ciężkim przebiegu. Można się zabezpieczyć szczepionką.

Zanim wejdziesz do lasu

Ubierz się odpowiednio – najlepiej załóż jasny nieprzemakalny strój zasłaniający ręce i nogi. Spryskaj ubranie chemicznymi odstraszaczami kleszczy. Pasożyty te są czułe na substancje zapachowe. Psom i kotom należy zakładać obroże przeciwkleszczowe lub smarować je odpowiednimi substancjami dostępnymi w sklepach z artykułami dla zwierząt.