POLITYKA

Sobota, 20 lipca 2019

Polityka - nr 22 (2707) z dnia 2009-05-30; Polityka. Pomocnik historyczny. Nr 2 (13); s. 2-8

Piotr Osęka

Wygłosowana niepodległość

Co się wydarzyło 4 czerwca 1989 r.?

Napisany pod koniec maja 1989 r. artykuł Timothy’ego Gartona Asha kończył się następująco: „Polska dzisiaj jawi mi się jak człowiek, który skoczył na głęboką wodę. Na samym końcu jeziora – za pięć? dziesięć? dwadzieścia lat? – są złociste plaże oznakowane: »demokracja parlamentarna«, »wolny rynek« i po prostu »Europa«. Czy dopłynie? Trzymamy kciuki”.

Tego dnia w mieszkaniu Krzysztofa Kozłowskiego dźwięk telefonu rozległ się jeszcze przed świtem. „Zadzwonił do mnie mój przyjaciel Jan Maria Rokita i mówi: słuchaj Krzysiek, mam pierwsze informacje z zamkniętych obwodów wyborczych. Jeżeli tam jest tak, to znaczy, że ruszyła lawina. Jeżeli oni zachowali resztę zdrowego rozsądku i oleju w głowie, powinni nas wszystkich przed ranem wygarnąć. Przygotuj sweter i szczoteczkę do zębów”.

Od kilku godzin był już 5 czerwca 1989 r. i – jak wkrótce miało się okazać – rozpoczynała się nowa epoka w historii Polski.

Ucieczka do przodu

Chociaż żądanie wolnych wyborów stanowiło tradycyjny postulat opozycji antykomunistycznej, tym razem to władza wyszła z taką inicjatywą. Od połowy lat 80. ekipa Wojciecha Jaruzelskiego uważnie i jednocześnie z niepokojem śledziła wyniki badań opinii społecznej. Przewaga pesymistów nad optymistami rosła w zastraszającym tempie: w 1984 r. 38 proc. respondentów uznało sytuację gospodarczą za złą, trzy lata później odsetek ten urósł do 69. ...

~Dr Piotr Osęka jest adiunktem w Instytucie Studiów Politycznych PAN.

Tygodnik POLITYKA przygotowuje specjalny serwis internetowy, poświęcony rocznicy obalenia komunizmu. Znajdą się tam m.in. teksty publicystyczne poświęcone rewolucji Solidarności, wywiady opublikowane w cyklu „Rozmowy na XX-lecie” i wiele innych, ciekawych materiałów. Serwis można znaleźć na naszej stronie internetowej, wpisując w przeglądarce: www.polityka.pl/4czerwca

W tekście wykorzystałem m.in. następujące źródła publikowane:

• Włodzimierz Borodziej, Andrzej Garlicki (red.), „Okrągły Stół. Dokumenty i materiały”, Warszawa 2004;

• Krzysztof Dubiński, „Magdalenka. Transakcja epoki. Notatki z poufnych spotkań Kiszczak–Wałęsa”, Warszawa 1990;

• Krzysztof Dubiński (red.), „Okrągły Stół”, Warszawa 1999;

• Antoni Dudek, Andrzej Friszke, Paweł Machcewicz, Andrzej Paczkowski (red.), „Polska 1986–1989: koniec systemu. Materiały z międzynarodowej konferencji. Miedzeszyn, 21–23 października 1999”, Warszawa 2002;

• Andrzej Friszke, Małgorzata Strasz, „Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ »Solidarność« Lechu Wałęsie. Stenogramy posiedzeń 1987–1989”, Warszawa 2006;

• Alojzy Orszulik, „Czas przełomu. Notatki z rozmów z władzami PRL w latach 1981–1989”, Warszawa 2006;

• Andrzej Paczkowski (red.), „Tajne dokumenty Biura Politycznego i Sekretariatu KC. Ostatni rok władzy 1988–1989”, Londyn 1994;

• „Rok 1989. Geremek odpowiada, Żakowski pyta”, Warszawa 2008;

• relacje z filmu Jolanty Kessler-Chojeckiej, „Tamtego 1989 roku”, 1999 r.