POLITYKA

Piątek, 18 stycznia 2019

Polityka - nr 18 (2399) z dnia 2003-05-03; s. 82-84

Społeczeństwo / Odzyskana tożsamość

Ewa Winnicka

Z kipą na głowie

W Polsce dorosło pokolenie, które nie musi bać się żydowskich przodków w drzewie genealogicznym. Żydem można być z urodzenia, z przekonania i z wyboru.

Kraków, marzec, przeddzień święta Purim. Poprzedniego dnia krakowski oddział Polskiej Unii Studentów Żydowskich (Pusz) spędził przyjemny wieczór na kolorowaniu zaproszeń, dekorowaniu synagogi, pieczeniu koszernych ciast oraz wywieszaniu plakatów informujących, że wszyscy członkowie społeczności żydowskiej w Krakowie będą na Purim mile widziani.

Teraz Ola Wilczura wchodzi do synagogi i nie może uwierzyć w to, co widzi. Wszystkie dekoracje w koszu na śmieci. Widać, że byli tu ludzie z żydowskiej gminy. Ci starsi, ortodoksyjni, nie czują się dobrze z najmłodszym pokoleniem. Ola: – Sugerują: co z was za Żydzi? Malowani, uzurpatorzy, oportuniści. Pytają: czy możecie wylegitymować się żydostwem po linii żeńskiej do trzeciego pokolenia wstecz? – Ja nie mogę, moja rodzina przyjechała z Kresów, dokumenty dawno spłonęły. Szepczą za plecami, żeby zwinąć dywan z żydostwem w Polsce. Bo wiadomo, że Holocaust i rok 1968 położyły kres żydostwu polskiemu.

Ola z kolegami (w Krakowie do Puszu należy około 30 osób) opiekuje się najstarszymi krakowskimi Żydami. ...

Więzi i związki

Wybrane organizacje żydowskie

Fundacja Ronalda Laudera założona w 1987 r. Celem głównym jest wspieranie gmin oraz edukacja. Prowadzi przedszkola, szkoły, kluby żydowskie. Fundacja proponuje religijny model poznawania tradycji. W oddziale krakowskim rabin Sasha Pecaric prowadzi intensywne kursy judaizmu, przypominające tradycyjne nauczanie w jeszywie (szkole rabinackiej). Michael Schudrich, były dyrektor Fundacji, ocenia, że jej działalność skierowana jest do ok. 3 tys. osób.

JOINT – American Jewish Joint Distribution Committee. Powstał w 1914 r. jako struktura dla zorganizowania i dostarczenia pomocy Żydom tureckim poszkodowanym w czasie I wojny światowej. Obecnie: międzynarodowa organizacja charytatywna. W Polsce od 1982 r. pomaga głównie ofiarom Holocaustu, finansuje prowadzenie ośmiu koszernych stołówek w Polsce, dostarcza macę na święto Pesach, finansuje TSKŻ, łożąc między innymi na remont domu wypoczynkowego Towarzystwa w Śródborowie. Po 1990 r. pomoc została rozszerzona. Joint dotuje wszystkie organizacje żydowskie, prowadzi także Centrum Informacyjno-Edukacyjne Kultury Żydowskiej.

PUSZ (Polska Unia Studentów Żydowskich) powstała w 1992 r. jako organizacja skupiająca środowisko młodzieży. Jej celem jest integracja i edukacja. Ma 150 członków w większych miastach.

TSKŻ (Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów) założone w 1950 r. W myśl statutu: dobrowolne, samorządne, apolityczne, neutralne światopoglądowo zrzeszenie obywateli polskich narodowości żydowskiej zamieszkałych w Polsce. Jest świecką organizacją, która jako jeden z celów deklaruje podtrzymywanie kultury jidysz. Należy do niej 2700 głównie starszych osób.

Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich.

Należy do niego 2500 osób, jest prawnym spadkobiercą przedwojennej gminy. Powstał w 1993 r. jako związek ośmiu gmin żydowskich, których interesy reprezentuje wobec władz i zagranicznych organizacji żydowskich. Utrzymuje synagogi, domy modlitwy, łaźnie rytualne. Podmiot i uczestnik procesu restytucji mienia.

Korzystałam m.in. z pracy Katarzyny Żarneckiej pt. „Od prób konsolidacji do rywalizacji – analiza instytucjonalna organizacji żydowskich w Polsce w latach 1989–2001”.

Uniwersytet Warszawski 2002 r.