POLITYKA

Poniedziałek, 17 grudnia 2018

Polityka - nr 7 (7) z dnia 2018-06-06; Pomocnik Historyczny. 4/2018. Za chlebem i wolnością; s. 26-31

XIX w.

Adam Walaszek

Z peryferii w świat

W poszukiwaniu chleba, zarobku i kariery. Emigracja zarobkowa w XIX w.

Wieś odkrywa Europę. Włączanie polskich ziem w światowy i atlantycki system gospodarki XIX w. wyrażało się, oprócz przepływu kapitału i dóbr, mobilnością ludzi. W latach 1860–1914 ok. 10 mln osób, czyli jedna trzecia całej populacji, opuszczało te tereny. Ok. 3,6 mln bezpowrotnie.

Pouwłaszczeniową wieś charakteryzowało postępujące przeludnienie i dojmujący głód ziemi (72 proc. gospodarstw na obszarze wszystkich zaborów stanowiły małe lub karłowate – do 5 ha). Konieczne stały się pieniądze. Trzeba było spłacać podatki, długi, zabezpieczać się na okoliczność złych zbiorów. Wieś została wciągnięta w orbitę gospodarki towarowo-pieniężnej. Dość powiedzieć, że w latach 1885–1905 zadłużenie galicyjskich chłopów wzrosło 12-krotnie. Pieniądz stał się dla nich nową wartością, jednak niełatwo było go zyskać. Poczęto więc szukać go gdzie indziej. Na początku XX w. Franciszek Bujak, ekonomista, socjolog i historyk, zauważył, że chłopi mieli dość rozległe kontakty ze światem zewnętrznym: „Znaczne ożywienie ...