POLITYKA

Wtorek, 11 grudnia 2018

Polityka - nr 37 (2571) z dnia 2006-09-16; s. 77-79

Historia

Łukasz DziatkiewiczRobert Gałązka  [wsp.]

Zawłaszczona swastyka

15 września 1935 r. III Rzesza przyjęła swastykę jako swoje godło. Po dziesięciu latach zbrodni hitlerowskich pod tym znakiem większość świata znienawidziła go, mimo że ludzkość zna swastykę tysiące lat.

Swastykę w herbie mieli m.in. Stuartowie, Radziwiłłowie i Borejkowie. Widniała ona na niektórych banknotach wyemitowanych przez rosyjski Rząd Tymczasowy w 1917 r. Fińskie lotnictwo od 1918 r. do 1944 r. używało jako oznaczeń swastyk i nie miało to nic wspólnego z sojuszniczą Rzeszą: niebieska swastyka bowiem była znakiem szwedzkiego barona Ericha von Rosena, który w marcu 1918 r. podczas wojny domowej ofiarował armii fińskiej pierwszy samolot. Swastykę miało (w kolorze bordo) w swej krótkiej przedwojennej historii lotnictwo łotewskie. Znakiem tym oznaczali swoje maszyny również amerykańscy lotnicy walczący w siłach francuskich podczas I wojny światowej.

Żołnierze utworzonej w 1923 r. amerykańskiej 45 Dywizji Piechoty żółte swastyki na czerwonym tle nosili na lewym ramieniu: było to odwołanie do indiańskiego znaku pomyślności.

Poza Australią, na całym prawie globie można się natknąć na rozmaite swastyki z różnych okresów. Swastyka bowiem jest nie tylko jednym z najpowszechniejszych, ale i najstarszych oraz najbardziej uniwersalnych znaków (patrz ramka). ...

Ramiona w ruchu

Svastika, swarga, swarzyca, fylfot to różne nazwy, ale ten sam symbol. Zazwyczaj końcówki ramion swastyki są ustawione zgodnie z ruchem wskazówek zegara i przypominają dużą grecką literę gamma, stąd nazwa gammadion lub crux gammata. Swastyki lewoskrętne, tzw. sauwastyki, występują rzadziej, m.in. we wczesnochrześcijańskich inskrypcjach jako forma krzyża, a współcześnie np. w emblemacie sekty Falun Gong. Zdarzają się swastyki trójramienne lub z zaokrąglonymi ramionami w formie łuków, co wiązano z tezą, że swastyka pochodzi od krzyża wpisanego w koło (zapewne forma ta powstała dopiero, gdy zaczęto nimi dekorować ceramikę i umieszczać na monetach). Niezależnie od rodzaju wszystkie mają sprawiać wrażenie ruchu okrężnego, bo swastyka jest to najprostszy piktogram oddający ruch. Rodzajem swastyki są również figury ją tworzące ze zwierząt, ludzi lub części ciała. Takie trójramienne (właściwie trójnożne) tzw. trykwetry ma w godle brytyjska wyspa Man i Sycylia.