POLITYKA

środa, 20 lutego 2019

Polityka - nr 10 (2695) z dnia 2009-03-07; s. 62

Kultura / Polska Literatura Współczesna

Anna Nasiłowska

Z głodu i bólu

„Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego, którym kończymy naszą serię wydawniczą „Polska Literatura Współczesna”, należy do lektur obowiązkowych, niezależnie od tego, czy figuruje na maturalnej liście, czy nie.

Mamy w polskiej literaturze kilka innych relacji z pobytów w łagrach, gdyż to jeden z typowych wariantów losów polskich obywateli podczas II wojny światowej na terenie ZSRR. Wszyscy z „pańskiej Polski” byli automatycznie podejrzani, a od połowy lat trzydziestych, z apogeum w 1937 r., Stalin posługiwał się na masową skalę metodą terroru politycznego. Żadna jednak z relacji łagrowych nie odegrała takiej roli jak książka Herlinga-Grudzińskiego. Polska martyrologia nie jest w „Innym świecie” dominującym tematem, dużo ważniejsze okazuje się spojrzenie na sowiecką Rosję i próba dotarcia do ukrytych mechanizmów psychicznych, które sprawiają, że manipulacja duszą ludzką bywa skuteczna, a reguły moralności przestają obowiązywać.

Urodzony w 1919 r. Gustaw Herling-Grudziński przed wojną zdążył zaliczyć trzy lata polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim, w ciągu których dał się poznać jako inteligentny polemista i krytyk literacki. Aresztowano go w 1940 r. pod Grodnem, w Jercewie pod Archangielskiem przebywał od grudnia 1940 r. do stycznia 1942 r., by potem wstąpić do armii Andersa. Nie był ...