POLITYKA

Niedziela, 19 listopada 2017

Polityka - nr 7 (9) z dnia 2017-06-27; Pomocnik Historyczny. 3/2017. Dzieje Indii; s. 22-29

Renata Czekalska

Złoty wiek

Kamieniami milowymi dziejów starożytnych Indii są epoki panowania rodzimych dynastii Maurjów i Guptów oraz króla Harszy.

Po przybyciu Ariów. Co najmniej kilka wieków zajęło utrwalanie się pozycji aryjskich przybyszów (art. s. 9 i s. 15), którzy jako lud nomadyczny karczowali lasy i nad brzegami rzek zakładali niewielkie osady, stopniowo przystosowując się do osiadłego trybu życia. Podporządkowywali swojej władzy coraz rozleglejsze tereny, tworzyli na nich struktury administracyjne i powoli stawali się władcami małych aryjskich księstewek. Wraz ze wzrostem znaczenia poszczególnych organizmów państwowych dochodziło do rywalizacji pomiędzy ich władcami.

Państwo Bharatów i bitwa dziesięciu królów. W wyniku walk powstała silna monarchia Bharatów (Bharatwarsza). Z „Rigwedy” dowiadujemy się o „bitwie dziesięciu królów” nad rzeką Rawi ok. XIV w. p.n.e. Stoczył ją Sudas, władca Bharatów, ze sprzymierzonymi klanami pod wodzą Puru. Zwyciężyli Bharatowie, co zapewniło im panowanie nad większością obszaru Indii Północnych przez kolejnych kilka wieków. Rozwój państwa spowodował zmianę struktur osadniczych, dając początek miastom, a także uzasadniał potrzebę istnienia silnego przywódcy mającego zwierzchność nad całością terytorium (idea suzerena).

Arjawarta. Na przełomie VII/VI w. p.n.e. terytorium między Himalajami na północy a górami Windhja na południu oraz między Morzem Arabskim na zachodzie a Zatoką Bengalską na wschodzie, zamieszkane przez liczne szczepy i plemiona, zaczęto określać ogólnym terminem Arjawarta (kraj Ariów). Istniały tam wielorakie formy sprawowania władzy oraz organizmy państwowe o różnym poziomie organizacji. Historycy zgodnie jednak twierdzą, że na znaczeniu zyskiwały stopniowo przede wszystkim państwa i państewka leżące na wschodzie tego obszaru, zwłaszcza te o ustroju monarchicznym.

Ze źródeł historycznych wynika, że podstawową kategorią organizacyjną było terytorium (dźanapada). Wiemy o istnieniu szesnastu głównych dźanapada, jednak tylko niektóre z nich zdołały utrzymać swoją pozycję i przekształcić się w silne i trwałe twory państwowe. Do takich należały królestwo Awanti (okolice dzisiejszego miasta Udźdźajn); potężne królestwo Kosala ze stolicą w Ajodhji; królestwo Kaśi (ze stolicą w Kaśi, dziś Waranasi/Benares) – w czasach przedbuddyjskich najpotężniejsze spośród wszystkich szesnastu; państwo Gandhara ze stolicą w Takszaśili (dziś Taksila w Pakistanie), wspominane w „Rigwedzie” i „Mahabharacie”, siedziba słynnego uniwersytetu; królestwo Śurasena ze stolicą w Mathurze, którego władca Awantiputra był jednym z pierwszych uczniów Buddy i które ostatecznie utraciło swą suwerenność na rzecz królestwa Magadhy; wreszcie Magadha (obecny stan Bihar), której pierwszą stolicą była Radźagriha (obecnie Radźgir), drugą Pataliputra (dziś Patna) – w przyszłości siedziba najpotężniejszych władców Indii epoki przedmuzułmańskiej.

Epoka dziewięciu Nandów. O organizacji politycznej Indii (zwłaszcza Północnych) ok. VI w. p.n.e. wiadomo już więcej. Informacje zawarte w źródłach buddyjskich, dźinijskich oraz greckich pozwalają np. po raz pierwszy w historii północnych terytoriów subkontynentu ustalić w miarę dokładną chronologię wydarzeń. Ponadto dostarczają przykładów trwałego anektowania terytoriów. Dotyczy to przede wszystkim królestwa Magadhy, zwłaszcza od czasu, kiedy jego władca Adźataśatru pokonał konfederację plemion (tzw. konfederację Wadźdźich, zrzeszającą państwa o ustroju republikańskim) i przeniósł stolicę z Radźagrihy do Pataliputry. W V i IV w. p.n.e. pod panowaniem Magadhy znalazły się zarówno królestwa, jak i państwa o ustroju republikańskim na wschodnich terenach Arjawarty.

W literaturze indyjskiej nazywa się ten okres epoką dziewięciu Nandów. Trwał on najprawdopodobniej do 323 r. p.n.e. Pochodzenie Nandów nie jest znane, jednak istnieją uzasadnione przypuszczenia, że wywodzili się z niższych warstw społecznych. Wiadomo też, że byli wyznawcami dźinizmu (art. s. 41). Źródła historyczne potwierdzają, że przez pewien czas ich zwierzchność obejmowała także państwo Kalingi (dzisiejsza Orisa), a prawdopodobnie również część Dekanu. Ze źródeł greckich wynika, że Nandowie panowali nad Pańdźabem (obecnie rejon pogranicza indyjsko-pakistańskiego), a zatem – najprawdopodobniej jako pierwsi w historii subkontynentu – władali terytorium o tak imponującym zasięgu. Królestwo Nandów utraciło supremację na rzecz państwa Maurjów (o którym dalej), ale stworzony przez nich organizm państwowy stał się podwalinami przyszłego imperium.

Satrapie Aleksandra. Gdy w drugiej połowie IV w. p.n.e. Aleksander Macedoński najechał perskie imperium, greckie wojska znalazły się nad rzeką Indus, na terenie Pańdźabu. Ponieważ wyprawa greckiego władcy nie została zaplanowana jako inwazja na Indie, działania wojskowe objęły tylko obszar po rzekę Bjas, będącą granicą perskiego panowania. Na tych terenach, po dokonaniu podboju, Aleksander założył trzy satrapie (art. powyżej), które oddał pod panowanie lennych władców indyjskich. Wprowadził jednak na ich obszarze własną organizację administracji oraz pozostawił tam garnizony greckiego wojska.

Imperium Maurjów. Po śmierci Aleksandra na terytoriach przez niego podbitych zapanował chaos, co wykorzystał młody Ćandragupta Maurja. Przy wsparciu Ćanakji, swego przyjaciela i doradcy, ...

[pełna treść dostępna dla abonentów Polityki Cyfrowej]

Załączniki

  • Królestwo złotego wieku (1)

    Królestwo złotego wieku (1) - [rys.] Sobczak Marek

  • Królestwo złotego wieku (2)

    Królestwo złotego wieku (2) - [rys.] Sobczak Marek